Экстремизмалул аслу-гьану

Экстремизмалул аслу-гьану

Экстремизмалул аслу-гьану

ХIакьинусса кьини «экстремизм» тIисса махъ ца куццуй бувчIин буван къахьунссар. Латин мазрая экстремизм тIисса махъ таржума бувайссар «дазурдава ливчусса, хъиннува ххишаласса» тIисса мяъналий. Ялагу «экстремизм» учайссар халкь хIукуматрайн, диндалул кьануннайн ягу сиясатрайн къарши буккан баврин.

Инсаниятрал щалвагу тарихрал мутталий экстремизм диркIссар тIайла дурну миллатрал, бурчул рангирал, мазрал ва социал тагьарданул чулиннай.

Экстремизм цаппара журардайх дачIин бюхъанссар: сиясатралмур, экономикалулмур, миллатралмур ва диндалулмур. Ялагу буссар кIива жура: хIукуматрал дазурдавусса ва хIукуматирттал дянивсса.

Сиясатрал экстремизм – му хIукуматрайсса сиясатрал низам даххана давриву хъиннува радикальныйсса кьяйдарду ишла баву, сайки террор дачин даву.

Экономикалул экстремизм – ччалличулт бухлаган баву, цанна ччисса куццуйсса экономикалул низам дишавриву гуж ишла баву..

Миллатрал экстремизм – миллатирттал дянив энад бутаву, геноцид баву, цалвамур миллат гуж ишла бувну вайминнуяр лавай буллалаву.

Диндалувусса экстремизм – му цамур дин дусса халкьуннал чулухуннай энадшиву дикIаву ягу ца диндалул халкь куннайн ку данди буккаву.

Махъсса ппурттуву хьхьичIун-сса масалану хъанай бур жагьилтал экстремизмалул иширттавун кIункIу шаву. Мунин бувну, ляличIисса журану ккаккан дурну дуссар жагьилтурал экстремизм. Мугу хъанахъиссар жагьилтурал дянив цайминнаяр гужшиву ва муттаэшиву ххуйчулий чIалачIи баву, хIатта гуж баврин ва литIавурттайн биянсса куццуй. Мукунсса пикрирдал лавсъсса жагьилтал бачайссар цивппа ялапар хъанахъисса жяматрал низам лиян дуллай, аькьлу бакъашиву сававну бивкIулия ва дуснакьраягу личIину нигьа къабусайссар.

ХIакьинусса кьини экстремистурал кьюкьравун бувхминнава 80% бур 20 шиная 30-ннийн бияннинсса жагьилтал. АЬФ-лул МВД-лул дурсса статистикалийн бувну, цIанасса чIумал жула хIукуматрай дусса дур 150-нний дирсса экстремистурал ккуранну.

Муданмагу экстремизмалул ишру бачин буван ччиминнал цала ярагъну ишла дувайсса диркIссар дин.

Диндалул кьанунну тIайла дакъа чIалачIи дурну, инсантал бяйкьусса ххуллу бугьан бувайсса бивкIссар. Ми ишру машгьур шаврил агьаммур багьанану ккалли буван бучIир аьвамшиву, элму-кIулши дакъашиву. «Аьвамшивунияр оьккисса азар дакъассар» увкуну бур Исламраву. Мунин бувну, гьарцаманал цала дин балжину, хъирив лавну, дурккусса аьлимтуращал маслихIат бувну дачин дуварча, мунивур дусса жула ва ялун нанисса никирал ххассалшиву.

Жагьилтурал дянив экстремизмалул масала гьаз буллан аьркиншиврул агьамшивруя бувсунни Дагъусттан Республикалул террорданин къарши зузисса комиссиялул жагьилтуращал даву дачин дуллалисса экспертный советрал каялувчи Гъазимахlаммад Мухlумагъазиевлул. «Экстремизмалул иширттавун кlункlу хьусса, хlала бувхсса оьрчlрал оьрму шиная шинайн чlиви хъанай бур. Ттиннин ми бивкlхьурча хъунмасса оьрмулул инсантал, утти экстремизмалул статьялийн бувну бугьлагьими чlявучин бур 20 шинавунмагу къабивсса студентътал» - увкунни экспертнал. «Мугу, ттул пикрилий, бавхlуну бухьунссар экстремизмалул пикрирду Интернетравухчlин нани бувну бушиврущал. Мичча информация ласлай бур 70% бивсса жагьилтурал».

МухIаммад Оьмаров

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...