Иминшиву ва хIалимшиву

Иминшиву ва хIалимшиву

(дайдихьу хьхьичIсса номердай)

 

Оьмар ибн ХатIтIаб халкьуннал хьхьичI вяъза буллалисса чIумал ганай 12 диргьамрал багьасса янна дия тIар. Мигу: чухъа, чалма, гьухъа, хIажак, бурчул жуларду (масхIу) ва кьяпа.

 

Ибрагьим ибн Адгьамлул увкуссар: «На ттула оьрмулуву кIийла ххари хьуссияв. Цалчин: жамилий ца дялахъручинащал хьунаавкьукун. Ганал на бакIрайсса чIарардаха увгьуну кIутIугу уллай увкуна: «Туркнал шагьрурдаву Ислам кьамул къадурминнан жу укун байссия». Гикку на ххари хьуссияв, цанчирча, га инсаннан жамилий ттуяр кьюкьаласса цама чIалай акъая. КIилчингу, на уссияв къашавай мизитраву уттуивхьуну. Будун увкIун «Шива укку!» – увкуна, амма на ччаннай ацIансса хIалданий акъассияв. Яла ганал на ччаннаха увгьуну мизитрава экьи увтунав».

 

ДакI хъун дувайминнансса насихIат

Бусурмантал, дакIнихтуну гьарзадрал ялув пикри буварча, зун Аллагь ﷻ лякъинтIиссар, гьарзадраву Заннал кьудрат чIалантIиссар. Яла цукунни Аллагьнал ﷻ ляхъан дурмур кьюркьуну чIалан бюхъайсса? Заннал ляхъан дурмур хъун дуллали дакIнивугу, яруннахгу. КIулну бикIияра, мурид къаиянтIиссар камилшиврул даражалийн, цайминнаву диялдакъашивуртту чIалачIиссаксса. Цайминнал диялдакъашивуртту чIалачIиманан аьркинссар му тарбия уллай камил уванма, малаиктал, идавстал ва салихIинтал бусса даражалийн иянцIа.

Ца чIумал щейх МухIиддин аль-Аьрабинащал укунсса иш хьуссар. Га жамилий хьхьиривух нанисса чIумал марч гьаз хьуну, буран бивщуссар. Щейхнал увкуссар: «Паракьат хьу, бяр, вил ялув элмулул хьхьири бурча!» Мукун учайхту, хьхьири паракьат хьуссар. Гива ца хъунмасса жанавар бувккун, щейхнахь увкуссар: «Да МухIиддин, на вихьхьун ца суал булунна, вища жаваб дулун бюхъарча, ина аьлимчура, къахьурча – укунасса аьвам адиминара. «Ци суал бур?» – цIувххуссар щейхнал. Жанаварданул увкуссар: «Ца хъамитайпалул лас Аллагьнал ﷻ ссайн-унугу кIура аен уварча (инсаннал жинсирая цамур жинсирайн), га щарссанил идда цуксса хIаллайссар дикIан аьркинсса: лас ивкIумунил куннассарив ягу личIи дурмунилуксса? Щейхнаща къавхьуссар жаваб дулун. Жанаварданул увкуссар: «Ина вила щейхну, усттазну на битарча, на вихь жаваб бусанна». МухIиддин рязи хьуссар, жанаварданулгу увкуссар: «Лас рухI дусса задрайн кIура аен уварча, идда дикIантIисса личIи хьумунил куннасса. РухI дакъамунийн кIура аен уварча, идда дикIан аьркинссар лас ивкIусса щарсанил куннасса». Мунияр махъ оьрмулуву МухIиддиннуя щинчIав къабавссар цала элмулия пахру буллалисса махъру.

Пикри бува вай мукъурттил ялув – ина учин бюхъайва: «Пулансса инсаннал дакI хъун къадуваншиву кIулссания, на ганал хьхьичI кьюкьалану, иминну икIанссияв». Вай мукъурттиву дуссар дакIхъуншиврул дазу. Цанчирча, ина вила инава диндалул уссияр лавайну ихьлай, яла ганал даражалийн ялавай учIлачIисса куна ура. Аллагь ﷻ кIул шаврил даражалийн бивминнал иминшивруву дакIхъуншиву къадикIайссар, цанчирча, гайннан цала рувхIанийсса даража цавагу цама бусурманчуналмунияр лахъну чIалан къабикIайссар. Идавстурал, цивппа бунагь баврия бурувччусса бунугу, Аллагьнахь ﷻ чIа учайсса бивкIссар щяйтIаннуя ва Дажжалнал питналия буруччаву. Сайид Аьли аль-Хавваслул увкуссар: «Дажжалнал питна – ганал цува залшивруйн тамахI бишайхту, халкьуннал кьамул авриясса нигьачIинни». ХIадисраву бувсун бур Аллагьнал ﷻ махъру: «Хъуншиву ва ххаллилшиву – Ттул лаххияр (так Аллагьнан ﷻ лайкьсса сифатрур). Ттуя гайннувасса цания ца ликкан ччан бивкIма На гьалак уванна».

 

«СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттирава

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


НеъматирттацIа къахьун дуккайсса дуаь

Оьмардул арснал Аьбдуллагьлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса дуаь дайва куну:   اللهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ، وَتَحَوُّلِ عَافِيَتِكَ، وَفُجَاءَةِ نِقْمَتِكَ، وَجَمِيعِ سَخَطِكَ «Алла́гьумма инни́ ао́ьзу бика мин зава́ли ниъматика ва тахIаввали...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...