ТIайлашивруву – так хъиншиву

ТIайлашивруву – так хъиншиву

 

Жулва ялун бивну бур агьалинаву тIайлашиву, узданшиву, ххаллилшиву ккалли даву чан хьусса, чувшиврухсса къулагъас дакъасса замана. Цанма чан-кьансса хайр бияншиврул инсаннал бигьанма щялмахъ бусай, буллусса махъ къабугьай, дурсса вихшалларан хиянатшиву дувай. Аммарив мукунсса тIул цаманал цала чулухуннай дурсса чIумал, мунан сси бизай, гьужум бувсса, рирщусса, бивсса кIанттурдугу шай.

 

ТIайлашиву, узданшиву дусса халкьуннаву вихшала гьарзассар, кунная куннал элму-кIулши бигьану ласайссар, кIулмур бусайссар, буллусса мукъуйн ва дурсса икьралданин чул бищайссар. Мунияту хъинну агьамссар гьарцаманал хьхьичIра-хьхьичI тIайлашиву цаятура цалла тIалав даву, яла цала чулухуннай цайминнаясса аьдилшивруйнгу хьул бишаву.

МухIаммад Идавс ﷺ ивкIссар аьдилшиврул, тIайлашиврул эбрат ласун бучIиминнава яла лайкьману. Аллагьнал ﷻ идавсшиву дулуннинва ганал тIайлашиврул цIа машгьурну диркIссар, мунияту «аль-Ами́н» (вихшала дишин лайкьма) кусса ялун цIагу дирзун диркIссар.

ДакIнивусса аьдилшиву ва тIайлашиву – Заннал Цала лагънан буллусса ца неъматри. Мукунсса хасият думанан аьркин бакъассар дунияллул неъматирттава цала канища дуркмуния пашман хъанан. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Виву мукьра хасият духьурча: гъалгъалуву тIайлашиву, вихшала биттур даву, хъинсса хасият ва дукра чIярусса къадукаву – вин аьркин бакъассар дунияллул неъматирттава вила канища итххявхмуния пикрирду буллан». (АхIмад, ТIабарани)

 

Бусала

Васила бин аль-Аскьа  тIисса асхIабнан хIисав хьуну бур ца инсаннал цаманан 300 диргьамран варани бавххушиву. Ганал цал къулагъас къадурну, яла цирив дакIнин багьсса куна варани лавсманал хъирив левчуну ур: «АцIу да, ина му варани биххан ягу буртти занан ласав?» «Нава буртти занан ласав!», - куну бур ганал. Василал  увкуну бур: «Мунил ччаннай щаву дур, мунища хъунмасса хIаллай занан къахьунтIиссар», - куну. Та инсанналгу варани зана бивтун, арцу махъуннай ларсун дур. Баххул куну бур Василахь : «Вил жан цIуллу дивуй, ина ттул маша зия циван бував?!» «Жу Идавсил ﷺ хьхьичI хъа бувссия гьарца ишираву, гьарцаманал чулинмай дакI марцIну, аьдилну бикIан», - увкуну бур асхIабнал, - «Ттун Идавсия ﷺ бавуна укунсса махъру: "КъабучIиссар зад даххан, ганивусса диялдакъашивуртту кьюлтI дурну. Ми диялдакъашивуртту кIулманахьгу ихтияр дакъассар кьацI бавщуну ацIан"», - куну (Аль-ХIаким)

 

Ибрагьим Мусаев

 

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Къулагъас дувантIиссар тарбиялух

Жунма кIулсса куццуй, ЦIуминалийсса ЦIуссалакрал шяраву буллай бур хъунмасса РувхIанийсса центр ва мадраса. Ванин дирзун дур машгьурсса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул цIа. ХIакьину ва даврий каялувшиву дуллай ур ЦIуссалакрал райондалул имам Аьбдуллагь МухIаммадов. Ванал жухь бувсунни мадраса...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...