Гьажар – Исмяил идавсил нину

Гьажар – Исмяил  идавсил нину

Гьажар – Исмяил  идавсил нину

Гьажардул оьрмулул тарих ххаравххуну бур Саратлул оьрмулущал (ганиясса макьала рирщуну дуссия ванияр хьхьичIмур номерданий). Ибрагьим идавсил  ва Саратлул лахъисса мутталий оьрчI къавхьуссар, мунил буруккинттарай бивкIссар. Цаппара хIаллава гайннан Мисрилул (Египетнал) паччахIнал буллуссар лагъсса душ – Гьажар.

 

Ганил хъиншиву, иминшиву, духIин душиву чIалай, Сарат рязи хьуссар Гьажар Ибрагьимлул  буцин, ганил оьрчI баврийн хьул бивхьуну. Гайннал магьар бивхьуну, цаппара хIаллава Гьажардул увссар арс – Исмяил .

Арс увну махъ Гьажардун пахру хьуссар, бакI гьаз дурссар, дакI хъун дуллан бивкIссар. Саратлун ххуй къабивзссар циярва чIивисса Гьажардул мукунсса багьу-бизу. Исмяил ﷻ дунияллийн увкукун, кIивагу хъамитайпалул дянивсса укунмагу кIюласса арарду хъиннува кIюла бувкссар. Саратлул ласнан баян бувссар Гьажар ккавккун къачча, ганищал цачIу оьрму бутлан къахьунссар, куну.

Чансса хIаллава Ибрагьимлуйн  Занная илгьам (вахIъю) бивссар. Аллагьнал ﷻ амрулийну, варантту ва азихъгу хIадур бувну, бувцуну Гьажаргу, ккуккулийсса Исмяилгу, ссапар бавхIуссар. Му куццуй най, гай бивссар цIана Макка бусса аьрщарайн.

Гьажар ва арс мюхчансса кIанай кьабивтун, Ибрагьим идавс  махъунай ачин хIадур хъанан ивкIссар. Гьажардул цIуру-кIуру бувссар, цивппа къундалул билаятрай кьабивтун чун най ура, куну. «Вин мукунсса буюр Аллагьнал ﷻ буврив?» - цIувххуссар ганил. Ласнал баян бувссар Занная мукунсса амру бувкIшиву. «Туну за бакъар, жун зарал къахьунтIиссар!», - рязи хьуссар Гьажар.

Кьуръандалуву дур Ибрагьим идавсил  цала кулпат къундалул чулий кьабивтсса чIумал дурккусса дуаь (мяъна): «Ттул Заллу! На ттула наслу кьабитав уртту-щин дакъасса билаятрай, Вил къадагъасса Къатлул (Кяъбалул) чIарав. Я Рабби, вай Вийн щаллуну эбадатру дуллай личIаннав! Халкьуннал дакIурдивун дутIа ттул кулпат-наслулухсса ччаву, вайннан жура-журасса неъматру (бакIлахъру) нясив бува, щукрулий бикIаншиврул» («Ибрагьим» тIисса суралул 37-мур аят).

Цивппалу личIайхту хьхьичI-ппурттуву Гьажар ва Исмяил бивкIссар цащала ларсун бувкIмур канай. Амма хъунма хIал къавхьуну дуки-хIачIия духларгун, бакIлахърулул пикри буллан багьссар. Дюрхъусса аьрщи дусса кIану бакъахьувкун, Гьажар лавхъссар Сафа тIисса бакIуйн. Хъинну мюрш бивкIун лагма буруглан бивкIссар, щин дусса кIану ягу инсан ххал шайрив ккаккан. Яла га лавхъссар Марва тIисса бакIуйн. Му куццуй, Заннайн лабизлай, кумаг чIа тIий, арилва ца бакIуя гамунийн лечлан бивкIссар.

Ва иширал хIакъираву Ибн Аьббаслул  бувсун бур укунсса хIадис: «Идавсил увкуна: "…муниятур ХIаж буллалисса чIумал жува вай кIивагу бакIуйн лахъайсса (сяъю байсса)"».

ЦIунилгу бакIуйн лахъайхту Гьажардун аьжаивсса чIу бавссар. Ча-бунугу кумаг шаврийн умудрай, вичIи кIюла дурссар. ЧIу баллай бивкIссар цила арс кьаивтсса чулуха. Ганин арснал чIарав малаик ккавкссар, ганал цалва никъа щуну, къундалува караматсса щаращи личин бувссар. Гьажардул гай щинал цичIарасса кьачIри дуцIин дурссар, щин ялагу чявхъа тIий экьи най диркIссар. «Зам-зам, я мубарак!» («ДацIу-дацIу, барачатмур!») – увкуссар ганил. Щаращи чансса паракьат хьуссар. Гьажардул арснан уччиннин щин дуллуссар. Малаикнал ганин баян бувссар: «Зун шикку цичIав заралсса къахьунтIиссар! Щак бакъа, ва кIанттай ва оьрчIалгу ванал бутталгу бувантIиссар Аллагьнал ﷻ къатта. Шиккусса инсанталгу Заннал буруччинтIиссар!» Мукун хьугу хьуссар, Аллагьнал ﷻ чичрулийну.

Цаппара хIаллава га кIанайх най диркIссар Жургьум тIисса кьабилалул Шамлив (Сириянал чулиннай) нанисса чарван. Архний ца бакIул ялув гайннан лелуххант щуркIал хьуссар. «Лелуххантрал буслай бур та кIанай щин душиву», – увкуссар гайннал. Иш кIулсса чарванчитал куннахь ку цIухлан бивкIссар, буссияв шивах щаращи, тIий, амма цаннанмагу кIулну къабивкIссар. Гиккун гъан шайхту гайннан ккавкссар Гьажар ва Исмяил. ЦIувххуссар щаращул чIарав ликказан дан битаннув, куну. Гьажардул баян бувссар щаращул заллу цуппа бушиву, гикку бацIан ихтияргу дуллуссар.

Шинну най, Исмяил  хъуна хъанай, магьирсса авчи хьуну, архсса кIанай ав буван лагайсса ивкIссар. Жагьил хьувкун, Жургьум кьабилалувасса душгу бувцуссар.

Гьажар лахъину яхьуну бакъар, Исмяиллун  оьрчIру баннинма дунияллия лавгун бур.

 

Мадина Закаржаева

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Къулагъас дувантIиссар тарбиялух

Жунма кIулсса куццуй, ЦIуминалийсса ЦIуссалакрал шяраву буллай бур хъунмасса РувхIанийсса центр ва мадраса. Ванин дирзун дур машгьурсса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул цIа. ХIакьину ва даврий каялувшиву дуллай ур ЦIуссалакрал райондалул имам Аьбдуллагь МухIаммадов. Ванал жухь бувсунни мадраса...


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Лак Муфтийнащал хьунабавкьунни

Дагъусттаннал Муфтий щейх АхIмад -хIажи Аьбдуллаев хьунаавкьунни Лакрал райондал вакилтуращал ва имамтуращал. Лакрал райондалул администрациялул бакIчи Зураб Куччаевлун тIайлабацIу чIа тIий, Муфтийнал кIицI лавгунни чIярусса шиннардий райондалул бакIчину зий ивкIсса Юсуп МахIаммадовлул район...