Алжаннул зуманив къала

Алжаннул зуманив къала

Бяст – цаманал увкумунищал рязи къавхьуну, ганалмур тIайла бакъашиврун ккалли бувну, цалвамур тIайлашиврий ацIавур.

 

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ тIайла бацIан бувсса миллат махъунмай бяйкьусса ххуллийн зана къабикIантIиссар, бястру къабулларча» (Тирмизи, АхIмад).

Цамур хIадисраву тIий буссар: «Хъярчиран щялмахъ бусайманалгу цува тIайлану унугу бяст бувайманалгу иман камил къахьунтIиссар». (АхIмад).

Бястру буллан ххираманал тIайламур ва хIакьмур кьамул къабувайссар, цанчирча му уссар чара бакъа ххув хьун ччай, цала тIайлашиврун хIуччану яла лайкь бакъами далиллугу буцлай. Бястру сававну инсаннал диндалун, авуршиврун, кьиматран, ас-ламусран зиян бияйссар.

Бястливу ххув хьун ччишиврул кIива багьана буссар. Цалчинмур – цува цаманаяр лавайну чIалачIи аву. КIилчинмур – цащала бяст буллалима заэвну, хьхьарану ккаккан аву.

Цалчинмунил аслу буссар инсаннал дакI хъуншивруву. Му нигьачIин дусса хасиятри, цанчирча Аллагьнал ﷻ увкуссар (мяъна): «Хъуншиву ва пахру – Ттул лаххияри. Муниву ттущал ччалли увкма На цIаравун (Дужжагьравун) утанна» (Абудавуд, 4090).

КIилчинмур наниссар инсаннал напсилувусса вахIшисса тIабиаьтрая. Мунил къуч уллалиссар цала хьхьичI авцIума ппив-ххив увну щях ищунсса гъиралучIан. Вай кIирагу хасиятрая инсаннан зарал бакъа цукунчIавсса хайр къабияйссар. Муниятури Идавсил ﷺ жува бяст баврия мугъаят буллай увкусса: «ТIайлану акъанува бяст кьабивтманан Алжаннул зуманив къала булунтIиссар. Цува тIайлашиву кIулну бунува бяст кьабивтманан Алжаннул яла лахъмур (узданмур) кIанттайсса къала булунтIиссар» (Абудавуд, Тирмизи, Ибну Мажагь).

Цамур куццуй учин, бяст кьабивтма ххув хьунтIиссар, акъахьурча кIиягу бух хьунтIиссар. Кьабитан кIулманал ябувантIиссар цала гьалмахтуращал, чIаххуращал, гъанминнащалсса арарду. Анас ибн Маликлул увкуссар: «Бяст баврил дакIру чалухъ дурну, миннувун оьхIалшиву дутIайссар» (Ибну Аьсакир). Имам Ал-Бухарил луттираву чивчуну бур: «Аллагьнан ﷻ яла къаччима инсан – бястру бавриву тарс ацIаймари». Имам Шафиинал увкуссар: «На бястливу цавагу аьлимчунаяр ух къавхьуссара, цавагу ахIмакьнаяр ххувгу къавхьуссара».

ЦIанасса заманнай чIяву хьуну бур диндалул хIакъиравусса бястру, хаснува интернетраву. Цанма кIулну-къакIулну, дукъарккусса аьвамтал байбишай мичча-тичча бавсса хIадисрайн чул бивщуну бястру буллай. Микку цаннал гаманахь «Ина бусурманчув акъара!» – куну аьй рирщусса кIанттурдугу чансса къабикIай. Му хъинну кIусса тахсирди, цанчирча, бусурмансса инсаннайн чапурчув увкума цува чапур шайнутIий. Бястру къабуллай, ссаву ци буссарив кIул буван аьркинссар, диндалул элму-кIулши думанахь цIувххуну. Цаманан къабувчIаймуния гъалгъа тIун аьркиншиву дакъассар. Аьли ибн АбутIалиблул увкуну бур: «Инсаннащал ихтилат бува так ганан бувчIаймуния».

КIира шартI дуруччирча, ихтилат бястлийн кIура къабаентIиссар:

  1. КIулшилул даража. Цавагу масъала ххал бигьин къашайссар ца чул кIулну, гайми къакIулну. Мукунсса халкьунная имам Гъазалил увкуну бур: «Цала пикрирду элмуну ккалли буллалими», – куну
  2. ХIурмат-кьадру. Вищала гъалгъа тIиманащал адаврай ихтилат къабулларча, му бястлийн кIура баянтIиссар.

Жува дяъвилийгу бакъахьувкун, хIакьмур ялун личин бавриву ух шаву кьюкьалану чIалан къааьркинссар.

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Пикрирдал бакIщаращи

ДакI ва пикрирду аьркин бакъамуния дуруччиншиврул, буруччин аьркинссар чурххал базурду: яру, вичIив, маз, кару, ччанну.   ДакIнивун щугълурду буххайссар мукьва ххуллувух. Цалчинмур – нафсирал гьавасру. Масала, кIирисса кьини зума дургьусса инсаннан дяркъусса щин ккаккарча, му чIумал...


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


СсахI бичаву

Хъус марцI дуван хъуслий закат ялув бувсса кунма, чурх марцI буван, зумалувусса диялдакъашивуртту кIучI дуван, зума АллагьначIа ﷻ кьамулну лякъин, зумаритавал ссахIгу ялув бувссар. Инсаннал дургьусса зума лухччи-ссавнил дянив дарцIуну дикIайссар, ссахI букканнин ссавруннайн...


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...