Алжаннул зуманив къала

Алжаннул зуманив къала

Бяст – цаманал увкумунищал рязи къавхьуну, ганалмур тIайла бакъашиврун ккалли бувну, цалвамур тIайлашиврий ацIавур.

 

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ тIайла бацIан бувсса миллат махъунмай бяйкьусса ххуллийн зана къабикIантIиссар, бястру къабулларча» (Тирмизи, АхIмад).

Цамур хIадисраву тIий буссар: «Хъярчиран щялмахъ бусайманалгу цува тIайлану унугу бяст бувайманалгу иман камил къахьунтIиссар». (АхIмад).

Бястру буллан ххираманал тIайламур ва хIакьмур кьамул къабувайссар, цанчирча му уссар чара бакъа ххув хьун ччай, цала тIайлашиврун хIуччану яла лайкь бакъами далиллугу буцлай. Бястру сававну инсаннал диндалун, авуршиврун, кьиматран, ас-ламусран зиян бияйссар.

Бястливу ххув хьун ччишиврул кIива багьана буссар. Цалчинмур – цува цаманаяр лавайну чIалачIи аву. КIилчинмур – цащала бяст буллалима заэвну, хьхьарану ккаккан аву.

Цалчинмунил аслу буссар инсаннал дакI хъуншивруву. Му нигьачIин дусса хасиятри, цанчирча Аллагьнал ﷻ увкуссар (мяъна): «Хъуншиву ва пахру – Ттул лаххияри. Муниву ттущал ччалли увкма На цIаравун (Дужжагьравун) утанна» (Абудавуд, 4090).

КIилчинмур наниссар инсаннал напсилувусса вахIшисса тIабиаьтрая. Мунил къуч уллалиссар цала хьхьичI авцIума ппив-ххив увну щях ищунсса гъиралучIан. Вай кIирагу хасиятрая инсаннан зарал бакъа цукунчIавсса хайр къабияйссар. Муниятури Идавсил ﷺ жува бяст баврия мугъаят буллай увкусса: «ТIайлану акъанува бяст кьабивтманан Алжаннул зуманив къала булунтIиссар. Цува тIайлашиву кIулну бунува бяст кьабивтманан Алжаннул яла лахъмур (узданмур) кIанттайсса къала булунтIиссар» (Абудавуд, Тирмизи, Ибну Мажагь).

Цамур куццуй учин, бяст кьабивтма ххув хьунтIиссар, акъахьурча кIиягу бух хьунтIиссар. Кьабитан кIулманал ябувантIиссар цала гьалмахтуращал, чIаххуращал, гъанминнащалсса арарду. Анас ибн Маликлул увкуссар: «Бяст баврил дакIру чалухъ дурну, миннувун оьхIалшиву дутIайссар» (Ибну Аьсакир). Имам Ал-Бухарил луттираву чивчуну бур: «Аллагьнан ﷻ яла къаччима инсан – бястру бавриву тарс ацIаймари». Имам Шафиинал увкуссар: «На бястливу цавагу аьлимчунаяр ух къавхьуссара, цавагу ахIмакьнаяр ххувгу къавхьуссара».

ЦIанасса заманнай чIяву хьуну бур диндалул хIакъиравусса бястру, хаснува интернетраву. Цанма кIулну-къакIулну, дукъарккусса аьвамтал байбишай мичча-тичча бавсса хIадисрайн чул бивщуну бястру буллай. Микку цаннал гаманахь «Ина бусурманчув акъара!» – куну аьй рирщусса кIанттурдугу чансса къабикIай. Му хъинну кIусса тахсирди, цанчирча, бусурмансса инсаннайн чапурчув увкума цува чапур шайнутIий. Бястру къабуллай, ссаву ци буссарив кIул буван аьркинссар, диндалул элму-кIулши думанахь цIувххуну. Цаманан къабувчIаймуния гъалгъа тIун аьркиншиву дакъассар. Аьли ибн АбутIалиблул увкуну бур: «Инсаннащал ихтилат бува так ганан бувчIаймуния».

КIира шартI дуруччирча, ихтилат бястлийн кIура къабаентIиссар:

  1. КIулшилул даража. Цавагу масъала ххал бигьин къашайссар ца чул кIулну, гайми къакIулну. Мукунсса халкьунная имам Гъазалил увкуну бур: «Цала пикрирду элмуну ккалли буллалими», – куну
  2. ХIурмат-кьадру. Вищала гъалгъа тIиманащал адаврай ихтилат къабулларча, му бястлийн кIура баянтIиссар.

Жува дяъвилийгу бакъахьувкун, хIакьмур ялун личин бавриву ух шаву кьюкьалану чIалан къааьркинссар.

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Дяъвигу, дингу

Аьрай, ярагъ бакъассагу, аьркинни дакIнил кьянкьашивугу, гуманитар кумаграцIун рувхIаниймур кумаггу. Ва кIанттул агьамшиву чIалай, жулва аьралийтурал чIарав бацIан, дакIниймур ласун 2024-ку шиная шинмай диндалул къуллугъчиталгу заназиссар СВО-райн. Мукунминнавасса ца ур 5-мур армиялул...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...