Элмулул ва дуккаврил агьамшиву

Элмулул ва дуккаврил агьамшиву

ХIадисраву бур укунсса махъру: «Ва дунияллулгу ваниву думунилгу цукунчIавсса кьимат бакъассар, так Аллагь ﷻ кIицI лагаву ва Заннайн эбадат даву личIаннин ва мукунма элму ва элму дуклакима личIаннин». (Тирмизи). Бюхъай щил-бунугу укунсса оьрмулух ябитаву щала тIайлабакъассаннун ккалли буван, цанчирча так эбадат дуллай, цайми иширттаха къазун къашайнутIий. Амма куртIну бургарча, «эбадат» тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар. Мунивун духхайссар циняв хъинсса, мюнпатса, хайр бусса давуртту.

Ва дунияллийсса оьрму – ахиратраву бикIанмунил гьанна бугьан аьркинсса кIанури, чIивисса бунугу хъинбала бавугу хъинну агьамссар. Мунин бувну, инсаннал цала санят, даву ххуйну дувангу лавхьхьуну, дакI марцIну дуллай ухьурча, мугу эбадатну ккаллиссар. Ци даву дуллай ухьурчагу, бусурмансса инсаннал буржри му цила багьайкун, аьй къаличIанну щаллу даву. Заннан ххирассар цала даву ххуйну дувайма увкуну бур. Халкь ялапар хъанансса къатри даву, духтуршиву, муаьлимшиву ва м.ц. – гьарца санятрал дур циннасса элму. Миннуйн «светский» элму учайнугу, Исламрал миннун хъунмасса кьимат бивщуну бур. ХIасил, диндалул ва дунияллул элмурдал дянив личIишиву дуллан къааьркинссар, ми кIирагу куннил ку щаллу дуллалиссар. Элму – гьарца иширал аслу-гьанури, мунил инсан чIюлу увсса куна ляличIисса узданшиву дулайссар. ХIадисраву увкуну бур: «Элму-кIулшилул инсаннал диялдакъашивурду кIучI дувайссар, аьвамшиврул тIурча, ми циняв ялун личин дувайссар». (Дайлами).

Имам Гъазалил луттираву чивчуну бур: «”Фарзул-кифаят” учайссар жяматрал оьрмулуву аьркинсса циняв элмурдайн. Масала, медициналул элму аьркинссар инсаннал цIуллу-сагъшиву дуруччиншиврул, арифметика – хIисав-ккал дулланшиврул, ирс бачIиншиврул ва цаймигу иширттаву. Жяматрава цаппараннан мукунсса элму кIулну духьурча, гайминная мунил жаваблувшиву яла дагьайссар. Хъу дугьаву, янна дуруххаву, сиясат ва цаймигу агьамсса касмурдал чIарав медицина ва арифметика лахьхьавугу “фарзул-кифаят” циванни учирча, халкьуннаву духтур акъахьурча, ми литIунтIиссар. Къашайшиву гьан Дурманал дармангу булайссар. Ми дарманну кIулну бикIан аьркинссар. Цалва цивппа бивкIулухун бичлан къабучIиссар». Бусурманнал дянив элму гужну гьаз хьуну диркIсса заманнайсса аьлимтуран кIулну бивкIссар диндалул ва дунияллул элмурдал дахIаврия. Му лащан дувайсса диркIссар чурххал ва рухIирал дахIавриха. Муниятури гайннал бюхттулсса тIитIаларду хIакьинусса кьинигу тамансса элмийсса хьхьичIуннайшиннардал аслуну хъанахъисса.

ХIАМЗАТ РАСУЛОВ

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Дяъвигу, дингу

Аьрай, ярагъ бакъассагу, аьркинни дакIнил кьянкьашивугу, гуманитар кумаграцIун рувхIаниймур кумаггу. Ва кIанттул агьамшиву чIалай, жулва аьралийтурал чIарав бацIан, дакIниймур ласун 2024-ку шиная шинмай диндалул къуллугъчиталгу заназиссар СВО-райн. Мукунминнавасса ца ур 5-мур армиялул...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


Иман ссайн учайссар?

Иман – му Аллагьу Тааьланал Цалва хъиншиврийну, рахIму-цIимилийну Цалва лагъартуннаятусса Цана ччисса инсаннал дакIниву бувчIин бавур, асар хьун бавур, мунивун дуртIсса нурди, му инсаннан цува ляхъан увсса Зал кIул уван. Му нургу, асаргу дакIниву бусса инсаннал Аллагьу Тааьланал...