Элмулул ва дуккаврил агьамшиву

Элмулул ва дуккаврил агьамшиву

ХIадисраву бур укунсса махъру: «Ва дунияллулгу ваниву думунилгу цукунчIавсса кьимат бакъассар, так Аллагь ﷻ кIицI лагаву ва Заннайн эбадат даву личIаннин ва мукунма элму ва элму дуклакима личIаннин». (Тирмизи). Бюхъай щил-бунугу укунсса оьрмулух ябитаву щала тIайлабакъассаннун ккалли буван, цанчирча так эбадат дуллай, цайми иширттаха къазун къашайнутIий. Амма куртIну бургарча, «эбадат» тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар. Мунивун духхайссар циняв хъинсса, мюнпатса, хайр бусса давуртту.

Ва дунияллийсса оьрму – ахиратраву бикIанмунил гьанна бугьан аьркинсса кIанури, чIивисса бунугу хъинбала бавугу хъинну агьамссар. Мунин бувну, инсаннал цала санят, даву ххуйну дувангу лавхьхьуну, дакI марцIну дуллай ухьурча, мугу эбадатну ккаллиссар. Ци даву дуллай ухьурчагу, бусурмансса инсаннал буржри му цила багьайкун, аьй къаличIанну щаллу даву. Заннан ххирассар цала даву ххуйну дувайма увкуну бур. Халкь ялапар хъанансса къатри даву, духтуршиву, муаьлимшиву ва м.ц. – гьарца санятрал дур циннасса элму. Миннуйн «светский» элму учайнугу, Исламрал миннун хъунмасса кьимат бивщуну бур. ХIасил, диндалул ва дунияллул элмурдал дянив личIишиву дуллан къааьркинссар, ми кIирагу куннил ку щаллу дуллалиссар. Элму – гьарца иширал аслу-гьанури, мунил инсан чIюлу увсса куна ляличIисса узданшиву дулайссар. ХIадисраву увкуну бур: «Элму-кIулшилул инсаннал диялдакъашивурду кIучI дувайссар, аьвамшиврул тIурча, ми циняв ялун личин дувайссар». (Дайлами).

Имам Гъазалил луттираву чивчуну бур: «”Фарзул-кифаят” учайссар жяматрал оьрмулуву аьркинсса циняв элмурдайн. Масала, медициналул элму аьркинссар инсаннал цIуллу-сагъшиву дуруччиншиврул, арифметика – хIисав-ккал дулланшиврул, ирс бачIиншиврул ва цаймигу иширттаву. Жяматрава цаппараннан мукунсса элму кIулну духьурча, гайминная мунил жаваблувшиву яла дагьайссар. Хъу дугьаву, янна дуруххаву, сиясат ва цаймигу агьамсса касмурдал чIарав медицина ва арифметика лахьхьавугу “фарзул-кифаят” циванни учирча, халкьуннаву духтур акъахьурча, ми литIунтIиссар. Къашайшиву гьан Дурманал дармангу булайссар. Ми дарманну кIулну бикIан аьркинссар. Цалва цивппа бивкIулухун бичлан къабучIиссар». Бусурманнал дянив элму гужну гьаз хьуну диркIсса заманнайсса аьлимтуран кIулну бивкIссар диндалул ва дунияллул элмурдал дахIаврия. Му лащан дувайсса диркIссар чурххал ва рухIирал дахIавриха. Муниятури гайннал бюхттулсса тIитIаларду хIакьинусса кьинигу тамансса элмийсса хьхьичIуннайшиннардал аслуну хъанахъисса.

ХIАМЗАТ РАСУЛОВ

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...