Элмулул ва дуккаврил агьамшиву

Элмулул ва дуккаврил агьамшиву

ХIадисраву бур укунсса махъру: «Ва дунияллулгу ваниву думунилгу цукунчIавсса кьимат бакъассар, так Аллагь ﷻ кIицI лагаву ва Заннайн эбадат даву личIаннин ва мукунма элму ва элму дуклакима личIаннин». (Тирмизи). Бюхъай щил-бунугу укунсса оьрмулух ябитаву щала тIайлабакъассаннун ккалли буван, цанчирча так эбадат дуллай, цайми иширттаха къазун къашайнутIий. Амма куртIну бургарча, «эбадат» тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар. Мунивун духхайссар циняв хъинсса, мюнпатса, хайр бусса давуртту.

Ва дунияллийсса оьрму – ахиратраву бикIанмунил гьанна бугьан аьркинсса кIанури, чIивисса бунугу хъинбала бавугу хъинну агьамссар. Мунин бувну, инсаннал цала санят, даву ххуйну дувангу лавхьхьуну, дакI марцIну дуллай ухьурча, мугу эбадатну ккаллиссар. Ци даву дуллай ухьурчагу, бусурмансса инсаннал буржри му цила багьайкун, аьй къаличIанну щаллу даву. Заннан ххирассар цала даву ххуйну дувайма увкуну бур. Халкь ялапар хъанансса къатри даву, духтуршиву, муаьлимшиву ва м.ц. – гьарца санятрал дур циннасса элму. Миннуйн «светский» элму учайнугу, Исламрал миннун хъунмасса кьимат бивщуну бур. ХIасил, диндалул ва дунияллул элмурдал дянив личIишиву дуллан къааьркинссар, ми кIирагу куннил ку щаллу дуллалиссар. Элму – гьарца иширал аслу-гьанури, мунил инсан чIюлу увсса куна ляличIисса узданшиву дулайссар. ХIадисраву увкуну бур: «Элму-кIулшилул инсаннал диялдакъашивурду кIучI дувайссар, аьвамшиврул тIурча, ми циняв ялун личин дувайссар». (Дайлами).

Имам Гъазалил луттираву чивчуну бур: «”Фарзул-кифаят” учайссар жяматрал оьрмулуву аьркинсса циняв элмурдайн. Масала, медициналул элму аьркинссар инсаннал цIуллу-сагъшиву дуруччиншиврул, арифметика – хIисав-ккал дулланшиврул, ирс бачIиншиврул ва цаймигу иширттаву. Жяматрава цаппараннан мукунсса элму кIулну духьурча, гайминная мунил жаваблувшиву яла дагьайссар. Хъу дугьаву, янна дуруххаву, сиясат ва цаймигу агьамсса касмурдал чIарав медицина ва арифметика лахьхьавугу “фарзул-кифаят” циванни учирча, халкьуннаву духтур акъахьурча, ми литIунтIиссар. Къашайшиву гьан Дурманал дармангу булайссар. Ми дарманну кIулну бикIан аьркинссар. Цалва цивппа бивкIулухун бичлан къабучIиссар». Бусурманнал дянив элму гужну гьаз хьуну диркIсса заманнайсса аьлимтуран кIулну бивкIссар диндалул ва дунияллул элмурдал дахIаврия. Му лащан дувайсса диркIссар чурххал ва рухIирал дахIавриха. Муниятури гайннал бюхттулсса тIитIаларду хIакьинусса кьинигу тамансса элмийсса хьхьичIуннайшиннардал аслуну хъанахъисса.

ХIАМЗАТ РАСУЛОВ

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Лайлатул-Кьадрилул хьхьу

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури.   Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар. Куннал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури...


Аллагьнайн ﷻ таваккул бутаву

Таваккулданул мяъна КIулну бикIияра, таваккул – му паракьатшиву дакъасса гьалакшивур ва гьалакшиву дакъанурасса паракьатшивур. Мунил мяънагу – ина буллугъшиврухгу, мискиншиврухгу ца куццуй уругавур. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ вихшала диша, вила оьрму Заннайн тапшур бува щак къаувкуну, му...


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...


ЩяйтIан бахIаймур

Бюхттулсса Аллагь тIий ур (мяъна): «Я Идавс, Кьуръан буклай айишиннин чIа уча Аллагьнахь, инава щяйтIаннуя уручча куну: «Аьузу би-Ллагьи мина-шшайтIани-р-раджим» увкуну, цилгу мяъна хъанахъисса – «на Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура щяйтIаннул оьсса тIуллая уручча тIий нава,...