Даву ляхълай дакъар…

Даву ляхълай дакъар…

Ттул дачIи шин хьунни даву ххал дуллай. ЦукунчIав тIайлабацIу хъанай бакъар. Заннал чичру мукунсса духьунссар. Балики диндалуву духьурча даву лякъин кумагну шайсса чаранну, дуаьрду, ми чичаву миннатри.

АхIмад М., Каспийск

Исламраву буссар инсаннал оьрмулуву хьун бюхъайсса цимурца иширттансса маслихIатру. Цукунсса захIматшиву хьурчагу, диндалийн кIура авманаща мунинсса чаран лякъин хьунтIиссар. Даву ххал даврил масалалувугу диндалуву увкумур булларча, тIайлабацIу хьунтIиссар, Иншааллагь.

Аммарив дахьра дуаьрду дуллай щяикIаву къагьассар. Аллагьнайн ﷻ хьул бивхьуну, таваккал бувтун, цалагу хIарачат баву – мури яла тIайламур ххуллу. Кьуръандалуву «Алу Имран» суралул 159-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Ци-бунугу ца хIукму буван пикри хьусса чIумал мушаварагу бувну, Заннайн хьул биша, хIакьну, Аллагьнан ﷻ ххирассар Цайнма таваккал бутайми».

Мунияту, ца даврий тIайлабацIу хъанай бакъахьурча, пашман къавхьуну, цамур кIанттай ххал дулларча хъинссар. Так хIарамсса чулинмай кIура баян къабучIиссар, ахиргу Аллагьнал ﷻ бигьашиву дувантIиссар. «Ат-Талакь» суралуву увкуну буссар (мяъна): «Инсан ухьурча Аллагьная ﷻ нигьа увсун, танмихIрая личIлулну (Заннал къадагъа дирхьумуния арх хъанай, ялув бивхьумур биттур буллай), мунан Аллагьнал ﷻ ччимур захIматшиврува уккансса ххуллу ккаккан бувантIиссар, цала хьулвагу бакъасса чулуха хъус-маэшат булунтIиссар. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ таваккал бутайма ххассал увантIиссар дунияллийсса ва ахиратравусса буруккинттая ва дардирдая».

Яларай чирчусса дуаьрдая зун кумаг хьунтIиссар Заннайн таваккал бутан ва Аллагьнал ﷻ цIимилийну тIайламур чулинмай кIура баен.

1. Истихара.

Ва мукъул мяъна – тIайласса хIукму буван Занная кумаг чIа учаву. Идавсил ﷺ цала асхIабтуран лахьхьин бувайсса бивкIссар гьарца ишираву истираха дуллан. ХIадисраву увкуну бур: «Истихара дурманан зарал къабиянтIиссар, мушавара бувма пашман къахьунтIиссар, махъун дишайма мюхтаж къауккантIиссар». (ТIабарани)

2. Мискиншивруясса дуаь.

МухIаммад Идавсия ﷺ ва асхIабтурая жучIанна дирну дур мискиншиву дайщун дуван дуккайсса дуаьрду. Асад ибн Вадаълул бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Кьинилун ттуршилва ”Ля хIавля ва ля кьуввата илля биЛлягь” учайма тачIав мискинну къаличIантIиссар» (Ибн Аби Дунья).

Абу Гьурайрал бувсун бур Идавсил ﷺ чIяруну укунсса дуаь тикрал дувайсса диркIшиву:

اللَّهُمَّ إنِّي أعُوذُ بِكَ مِنَ الفَقْرِ والقِلَّةِ والذِّلَّةِ وأعُوذُ بِكَ مِنْ أنْ أظْلِمَ أَو أُظْلَمَ

«Аллагьумма инни аоьзу бика миналь-факьри валь-кьилляти ва-з-зилляти, ва аоьзу бика ан азлима ав узлима».

«Я Аллагь, На вияту чIа тIий ура уруччаву мискиншивруя, мюхтажшивруя, кьюкьалашивруя. Ялагу чIа тIий ура уруччаву нава цаманай зулму баврия ва цаманал ттуйва зулму баврия» (АхIмад, Абу Давуд, Насаи, Ибну Мажагь, ХIаким).

3. ХIажатрал чак

«Салятуль-хIажат» – дакIнийсса мурад щаллу хьуншиврул бувайсса чакри. Тирмизил ва Ибну Мажагьлул луттирдавусса хIадисраву увкуну бур: «АллагьначIан ﷻ ягу цания-ца инсанначIан мюхтажшиву хьуманал чаклингу ивссуну, кIира ракааьт чаклилгу дурну, Заннайн щукругу бувну, салаватгу дуртун, ва дуаь дуккийча:

لا إله إلا الله الحليم الكريم سبحان الله رب العرش العظيم الحمد لله رب العالمين أسألك موجبات رحمتك وعزائم مغفرتك والغنيمة من كل بر والسلامة من كل إثم لا تدع لي ذنبا إلا غفرته ولا هما إلا فرجته ولا حاجة هي لك رضا إلا قضيتها يا أرحم الراحمين

«Ля илягьа илля-Ллагьуль-ХIалимуль-Кариму, СубхIана-Ллагьи, Раббиль-аьршиль-аьзими, альхIамду лиЛляхи Раббиль-аьлямин».

Асъалука муджибати рахIматика, ва аьзаима магъфиратика, валь-эсмата мин кулли занбин, валь-гъанимата мин кулли биррин, ва-ссалямата мин кулли исмин.

Ля тадааь лий занбан илля гъафартагьу, ва ля гьамман илля фарражтагьу, ва ля хIажатан гьия ляка ризан илля кьазайтагьа, я АрхIама-РрахIимийн”».

Ибну Мажагьлул бувсмур риваятраву (бусалалуву) увкуну бур: «”Я АрхIама-РрахIимийн” тIисса мукъурттил хъирив дунияллул ва ахиратрал иширттава цанма ччимур чIа учича».

Ва чакливу цалчинмур ракааьтраву «АльхIамрал» хъирив буккайссар сура «ал-Кафирун», кIилчинмуниву – «ал-Ихлас» («Кьулгьу»).

ХIасил, даву лякъин ччисса чIумал ягу цамур хIалалсса аьркиншиву духьурча, Аллагьнайн ﷻ хьулгу бивхьуну, дуаьгу дурну, цалагу хIарачат буллан аьркинссар. Мукун булларча, Аллагьнал ﷻ цIимилийну инсан цала мурадрайн иянтIиссар.

Муслим Аьбдуллаев

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Хъинсса хасият – диндалул аслу

Хъинсса хасият думанан муния хайр бияйссар дунияллий ва ахиратраву, муния бувсун бур хIадисраву. Ца чIумал Аьббаслул Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Я Расулуллагь, вий аякьа дуллай ивкIунтIий АбутIалиблун ахиратраву мюнпат биянтIиссарив?» «БиянтIиссар, ттуй аякьа къадурссания, га...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


НеъматирттацIа къахьун дуккайсса дуаь

Оьмардул арснал Аьбдуллагьлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса дуаь дайва куну:   اللهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ، وَتَحَوُّلِ عَافِيَتِكَ، وَفُجَاءَةِ نِقْمَتِكَ، وَجَمِيعِ سَخَطِكَ «Алла́гьумма инни́ ао́ьзу бика мин зава́ли ниъматика ва тахIаввали...