бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

МухIаммад аль-Бусири

МухIаммад аль-Бусири

МухIаммад аль-Бусири

МухIяммад Египетлизивадси СягIидла урши сайри. Илала хIяб Средиземное урхьула Александрия шагьарла мякьлаб саби. Илини гIяраб мез гIяхIил далусири ва пагьмучевси шягIир сайри. Идбаглис ﷺ дезни дурути назмурти-ургар халкьлизир илалаван машгьурдиубти назмурти цархIилтала агара.

 

МухIяммад аль-Бусирила «Музари» назмули ахъси кьимат сархиб, сенахIенну илизир нушала дурхъаси Идбагла ﷺ черяхIти даражаби гапдирухIели ва ахъли кьиматладирухIели.

Цагьачам хъули чарулхъухIели илис жагаси ухъна къаршиикиб. Илини хьарбаиб: «ХIу сайрив ит баягъи адам, суненира дуги Идбаг ﷺ муэрлизив чеваибси?» Бусири викIар: «Нуни Идбаг ﷺ муэрлизив чехIеира». Амма Идбагличила ﷺ гьанбушибхIели, илала уркIилизиб Аллагьла Расулличи ﷺ дазуагарти диги акIуб. Хъули вакIибхIели, ил дуги илини муэрлизив Идбаг ﷺ чеваили сай асхIябтала ургав, сайра зубри-ургав баз кьяйдали чейуси. ЧеваргъибхIели илини сунела уркIи МухIяммад Идбагличи ﷺ дигили бицIили баргиб. ИтхIейчибад илала уркIи Идбагличил ﷺ бехъес хIейэсли чIумали бархбасун. Ил бархIиличивад илини Идбаг ﷺ чевяхIвирули, назмурти лукIесра вехIихьиб. Илини дахъал назмурти делкIун, амма бегIлара машгьуртили детаур «Кьасидат аль-Музарийят» ва «Гьамзият».

 

«Аминтаза» ва «Музари» делкIниличила

МухIаммад Бусири кьаркьа биркIанти дуцили, вяшикIес хIейранвиубли (паралич) бурушла кайхьири. Илини кьасбариб МухIяммад Идбаг ﷺ чевяхIвируси цагьатIи назму белкIес ва иличибли Аллагьлизи ﷻ сай аравиъни тиладибарес. Илкьяйдали илини белкIунсири «Кьасидат аль-Бурдат», сабира «Аминтаза …» дугьбачибад бехIбихьибси. Ил таманбарили гIергъи илини муэрлизив Идбаг ﷺ чеваиб ва бехIбихьудличибад ахирличи бикайчи илис хасбарибси назму белчIун. ГIур Идбагли ﷺ илала кьаркьайчибад някъ чедиберкIиб. Савли чеваргъибхIели, МухIяммад Бусири сагъвиубли айзур.

Хъуливад дураулхъухIели, илис сунела юлдаш Абу Раджа къаршиикиб. Илини Идбаг ﷺ чевяхIвируси назму тиладибариб. Бусири викIар: «Дила илдигъунти дахъал назмурти лер, хIед сегъуна гиша?» Абу Раджа викIар: «Аминтазаличирад дехIдирхьути». Бусири дебали тамашавиуб: «Секьяйда багьурри хIуни илдачила, нуникIун илди чизилра чехIедаахъира». Абу Раджани баянбариб: «Дуги нуни бакьира, секьяйда хIуни илди Идбаглис ﷺ делчIунрил. Ил дебали разилири лехIирхъухIели…» ИлхIели Бусирини юлдашлизи «Кьасидат аль-Бурдат» назму бедиб, ва ил назмуличила Абу Раджазибад адамтанира багьур. Гьаннара МухIяммад Бусирила зияратличир жузи «Кьасидаталь-бурдат» («Аминтаза») бакIибтас дуртIули ва цахIнар дучIули дирар.

«Музари» белкIнила сабабличила бурасли, МухIяммад Бусири дебали пашманнири, анцIкьили уцили, декIси хIяйчив сайри. Илини айзурли дазалара дарили, дехIибала дариб, амма ил аги чебаркьули ахIенри. Кункдеш биэсгу или, ил урхьудубла вакIиб. Амма урхьулира кумекхIебариб илис. ИлхIели ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илала уркIилизи пикри абацIахъиб, илини Идбаг ﷺ чевяхIвирнила назму (салават) белкIес гIяхIли биъниличила иргъахъуси.

Ил назмула гIяхIдешличибли сунечибси пашманси аги чераркьниличила илала умут дакIубиуб. Илини 26 назмула тахта цаладяхъили, гIуррара даимбарес вализурхIели, урхьуличивад вашуси адам чеиб, кегIебси куц-кабизличилси ва жагати палтарличилси. Иличил барх нур лебри ил гьуниввалтуси ванзара закра шаладирули. Ил гъамиублихьалли Бусирини вагьхIегьур. ИлхIели ил викIар: «Иличибли наб назмуличилси хIела салават таманбара. Ну Идбагли вархьибси Аллагьличибﷻ хъя бирулра, хIуни ил салаватлис шабагъат лукIути ванзала ва закла малаикуни бамсахъурри. Чили ил салават белчIаллира гьарил фарзла дехIибайс гIергъи, ил дила юлдашли вирар Фирдавслизив». Илкьяйдали бурили, ил вакIибси кьяйдали урхьуличивад арякьун. Бусирили аргъиб ил Идбаг ﷺ виъни ва илис салаватра бучIули, ил гIелавикайчи хIерикIули калун…

 

 

МухIяммад МяхIяммадов

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Игитуни – гьар бархIила гIямрулизиб

Хьунул адам ва биштIати берцахъиб   Ишди бурхIназир Дагъистайчи чедакIибти тIабигIятла гьанагарти анцIбукьуни къячхIедикибти цалра дагъистанлан кахIелун ургар илини гьанбикиб. Дигалли шагьуртазир, дигалли шимазир, дахъал заб-марка дарили, гьар бархIила гIямрулизир, бекIахъудила шуртIразир...


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...