бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Идбагуни ва Расулти

Идбагуни ва Расулти

Идбагуни ва Расулти

Идбагуни – бегIлара гIяхIти адамтазибад ЧевяхIси Кьудратла ВегIли чеббикIибти саби халкьличи сунела дин баахъес багьандан.

 

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ шаригIятличил вахIъю бархьибти ва ил халкьличи баахъес хъарбарибти расулти саби. ЧевяхIсини вахIью бархьибти, амма ил халкьличи баахъес хъархIебарибти идбагуни саби. Идбагуни ахIенти расултили биэс бирути ахIен. Расулти идбагуназибад чеббикIибти саби. Нушала Идбаг МухIяммад ﷺ Аллагьла Расулра ﷺ сай.

Дурхъаси Кьуръайзир 25 идбагла у кили сари, нушани илдачила гьаларти газетала номертазибра бурибcири.

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ дунъяла инсаниятла тарихлизиб 124 азирличибра имцIали идбаг ва расул бархьибтири.

Илдани урдяхъес хIейэсти далилти леркули ва Кьудратла ВегIли дедибти тамашала мугIжизатуни чедиахъули, халкьани Аллагьла ﷻ динничи жибирутири.

Чула гьунчиб илди дахъал къияндешуначи бяхIигутири. Илгъуна къиянси имтихIян Юнус Идбагличира къаршибикибсири. Ил кIасли кьяраили, илала ухIнав мицIирли калунсири.

Юнус Идбаг ЧевяхIси Аллагьли ﷻ Ниневия бикIуси шагьарлизи вархьибсири, ил гьаннала Иракьла Мосул провинцияла мер-мусаличиб бирусири. Ил шагьарла 100 азирличибра имцIати халкь къанчанас булгутири.

33 дус гьар журала тяхIурти далдурцули Юнус Идбагли сунела халкь исламла динничи жибирутири. Амма илди чула бирхаудиагрилизиб чIумалири. Илдицад дусмазиб илала шали буцибти чIянкIли кIел адамцун сабри лебти. Иличибли Аллагьла Расул дебали пашманнири.

Гьачам Юнус Идбагли адамтази чесабиуси ЧевяхIси Аллагьла ﷻ танбихIличилара буриб, ва гамиличи кайили Ниневия шагьар бархьбатур. Илини Аллагьла ﷻ хъарбаркь хIясибли ахIенри ил баркьуди дураберкIибси, ва ил анцIбукь сабурхIебарни ва къалабаикни сабри.

Ил манзил биалли, мар-марли Идбагли дурибти секIал кадиркули чедаили, Ниневияла халкь ЧевяхIсиличи бирхаурли саби, ва иличибли Аллагь ﷻ илдачивад чевверхурли сай. Амма Юнусли иличила хIебагьур.

ГIябдулла ибн Масудличибад баибси хIядис хIясибли, балахъули саби:

Идбаг сунечивси гами багьлали куртIбикIулри, цархIилти алгъай ва балуй шайчирти гамурби биалли ил гIелав ватурли ардашулри. Юнус Идбагли морякунази хьарбаиб: "Се бетаурли хIушала гамилис?" Илдани чули сабабличила хIебалниличила буриб. Юнус викIар: "Нуни балас. Гамиличив сунела хужаимличивад вебшибси лагъ лев. Аллагьличил ﷻ хъя бирулра, ил дура игьайчи гами батхIебирхьур".

Адамти бикIар: "Ва Аллагьла Расул гъай хIечила диалли, хIу нушани лайхIейкIури!"

Юнус Идбаг викIар: "ЧIала бушая, чила бакIалра, ил дура игьубли вирар".

Илдани хIяйна чIала бушиб, ва хIяйналра ил Юнус Идбагличи бакIиб. ИлхIели ил урхьулизи тIяхIухъун, ва илис гIелабад кIас бархьибсири, суненира ил кьяраибси. ГIур кIас урхьула лутIилизи баибсири. Юнусли биалли бакьиб, къаркъубани Аллагьлис ﷻ деза бирниличила.

Мурхьси цIябдешлизивад ил жиикIес вяхIиб: "ХIу агарси цархIил Аллагь ﷻ агара! Умусири ХIу! Мар-марли ну бархьдеш агартазибад цали увухъунра". (сура Аль – Анбия).

Ил дугIялизиб Юнусла уркIила гьаргдеш ва бархьдеш дагьеслири. Илини Аллагьличибад ﷻ жаваб касиб: "Нушани хIела дугIялис жаваб гира ва хIу пашмандешлизивад верцахъири. Илкьяйдали нушачи бирхути уцахъути саби". (сура Аль – Анбия).

Юнус Идбаг халаси кIасла канилизив (цацадехIти баянти хIясибли 40 дуги-хIери) кали, ахирра-ахир урхьула дубла дуравшибсири. ГIур ил сунела халкьличи чарухъунсири, ва илди сагадан исламла динничи ва шаригIятличи бурсибарибтири.

 

Лаюса Юсупова

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Суалти-жавабти

- Хала БархIилара Кьурбан-Байрамлара ургабси манзиллизиб бусурман адамтас мукъри дирес асубирусив? Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарсилизи халбирули саби. - Гьайгьайрагу, асубируси саби. Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарси ибси дугIла пикри саби. ШаригIятли илдигъунти секIайчи...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...