бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Тагьажудла дехIибала

Тагьажудла дехIибала

 

Суннатла дехIибултала ургар тагьажудла дехIибала дебали мягIничерти сари, сарира хъатIила дехIибала дарили гIергъи дирути.

 

Аллагьли ﷻ Кьуръайзиб хъарбариб, мяг1на: «ХIуни дугурбазир тагьажуд дирен, чеимцIати дехIибала сарлин» (Аль-Исра аят 79). Тагьажудла дехIибала дарес асубирар дугила дехIибала дарили камси гьанкI ахъили гIергъи, савлила дехIиба замана сабаайчи. Илди кIел ракагIятла дирути сари. Сецад дигара дарес ихтияр лебси саби, амма лайикьси лугIи кабизахъурли иличив даимвиъни гIяхIил бирни бурули саби.

Мисаллис, кIел, авал, урегал, гехIел, вецIну урегра ракагIятла. ХъатIила дехIибала дарибси адам камсилра заманалис гьанкIухъи айзалли, савлила дехIиба замана баайчи илини тагьажудла дехIибала мурт-дигара дарес вирар. Нигет ишкьяйда бируси саби: «Нуни нигет барира кIел ракагIятла, суннатла, тагьажудла дехIибала дарес». Дугели дирути дехIибала Алжанала мягIдан сари. Илди детерхахъес имцIали къулайси, кьимат имцIабируси замана саби дугила хIябал бутIализибад кIел ардякьунхIели. Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби, дугила хIябъэсил бутIализиб дунъяличи Аллагьла ﷻ уркIецIи убяхIихъниличила.

 ХIядисуль Кьудсилизиб бурили саби: «Дурхъадешла вегI Аллагь ﷻ дугила гIергъиси 3-ибил бутIализив бегIлара гIяшси заклизи кайцIуси сай (илала хъарбаркь хIясибли малаик сай кайцIуси) ва Аллагьли ﷻ иру: «Леву Набчи дугьавилзуси? Леву Набзи тиладивикIуси? Леву сунела бунагьуначивад Ну чевверхахъес дигуси?». Илдигъунти лебли биалли, Аллагьли ﷻ илдала мурад бирниличила бурули саби. Сецад авара агарти адамтира нуша, Аллагь ﷻ нушачи илкьяйда дугьавилзухIели дусес дирути?

 ХIядислизиб бурили саби: «Дугилизиб ца сягIят лебси саби бусурман адамли иш дунъяличиртира итил дунъяличиртира лигIматуназибад се тиладибараллира Аллагьли ﷻ бедлугуси. Илгъуна сягIят гьар дугилизиб лебси саби». (Муслим).

 Кьуръайзиб ва хIядисуназиб дугели дирути дехIиба пайдаличила дахъал мераначиб бурули саби. Нушала Идбагра ﷺ викIули сай: «Дуги таманбирухIели дарибти кIел ракагIятла дехIибала иш дунъяличир ва илизир лерти лерил секIайчир гIяхIти сари» (Ибн Касир). ГIурра хIядислизиб бурили саби: «Дугели, гьанкIлизирад чераргъибхIели кIел ракагIятла дехIибала дарая. Дугила дехIибай адам бунагьуназивад умувиру, Аллагьла ﷻ гьими ва жагьаннабла цIала цIакь камдиру (Дайлами). ГIурра нушала дурхъаси Идбагла ﷺ дурхъати хIядисуназиб бурули саб: «Дугила замана дехIибала дарес багьандан адилзес къайгъибиреная. СенахIенну хIушаб гьалаб калунти гIяхIтигъунти, дурхъати адамти илкьяйда абилзутири. Илини хIуша Аллагьличи ﷻ гъамдирура, бунагьуназирад умудирура, гIур бунагь хIебарахъес гьирдирура» (Тирмизи).

Адам сай гьанкIлизивад чеваргъили айзес виалли, сунела мякьлабтира абизахъес къайгъибарни суннатси саби. Идбагра ﷺ викIули сай: «ХIушала иман таманси хIебирар, хIушаб биубли дигуси, хIушала динна узилисра биубли дигахъайчи».

 Гьачам Идбагли ﷺ сунела мижитлизиб иб: «Иш мижитлизир дарибти дехIибала цархIил мижитлизир дарибтачир 10 азирнали дурхъати сари, Масжид-уль-ХIярамлизир дарибти 100 азирнали дурхъати сари. Чили дугила цIябдешлизив айзурли, дурусти дазала дарили, Аллагь ﷻ багьандан уркIи-уркIиларад кIел ракагIят дараллира, илди дехIибала Масжид-уль-ХIярамлизир дарибтачир дурхъати сари».

Идбагли ﷺ уркалунти тагьажудла дехIибала савлилайс гIергъи черихъи, илдала баракатлизивад хIевхъес багьандан.

«ИхIъяъ» жузлизибси хIядислизиб бурили саби: «Дугила цIябдешлизир кIел ракагIят дарили, гьар «ФатихIялис» гIергъи вецIна-вецIна «Аят-уль-Курси» белчIи, дехIибайс гIергъи ибси: «Я даим МицIирси, я Кьуватси, хIела кумекличи дуцIулхъулра» ил дехIибайчивад айзайчи, Аллагьли ﷻ ил гьар вайси ибсилизивад мяхIкамирути малайкуначи хъариру».

Илкьяйдали бурили саби, тагьажудла дехIибай муъмин мунапикьуназивад декIариру или, мунапикьунани илди дарес хIебирар.

МухIяммад Идбагли ﷺ иб: «Дила умматлис къиянни биэсгу или уруххIекIуси виасри, нуни илди суннатла тагьажудла дехIибала лебтасалра паризалати детарахъаси».

Тагьажудла дехIибала дебали кьиматла диъни багьандан, паризала дехIиба чебла лебтанира дарес асубируси саби. Амма уркалунти паризала дех1ибала черахъни лайикьси саби ва тагьажудла дех1ибала дарибсилизи халбируси саби. ГIяхIси саби кIикIел ракагIятла авдехI, хIябдехI, кIидехI тагьажудла дехIибала дирни.

 

 

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...