бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

УмуряхIил Шапиевас – 100 дус

УмуряхIил Шапиевас – 100 дус

УмуряхIил Шапиевас – 100 дус

Шапиева УмуряхIил МяхIяммадовна акIубси сари 1924 ибил дуслизир Сергокъалала районна ГIяймаумахьи шилизир. ДПИ  таманбарили, шилизир мугIяллимли, илкьяйдали цархIилти жавабкарти къуллукъуначир рузули калун ва «Дагъиста хьунул адам» журналла бекI редакторлира.

 

Ил СССР – ла писательтала Союзла член сарри. Илала «УркIилизиб дигиличил», «ГIямрула уркIи», «Мардеш», «ТалихIчебтили алкIути ахIен» ва цархIилтира жузи дурадухъун. Печатьлизир дахъал сархибдешуни багьандан, Дагъиста культурала рурибси хIянчизарла уличи лайикьрикиб. «Филлоксера» роман биалли ДР-ла пачалихъла премияличи лайикьбикиб. Илала бутIа хIушабра гьалабирхьулра.

 

ФИЛЛОКСЕРА

… Редакторлара суратуни кайсаннара ургар детаурти жалтани Аминатлис дахъал секIал гьандикахъиб. Илини хIисаббирули, цацабехI адамтала къуллукъла даража бехIсурбиъниличил барх хIял-тIабигIятра дехIсурдирулри. БархIиличи бархIи берхIи имцIали ванабикIуси мерличи мучи дяхIихъутала,цахIнабси лебдешличи някъ гьабалтутала лугIи имцIабикIулри. Адамлара илала бузерилара кьимат камбирулри. ЦацабехIтани пикридирути цадехI сарри, дирутира дурутира биалли илдачи ургIерти сарри. Адамтала рухIлашалти гIямру делхънила лишанти гьарли гьалар сарри.

Аминатли някъличибси сягIятличира хIеръили, ганз къалабабариб. Сецад къалбали рашалра, илала ил бархIи хIянчиличи кьанхIерирниличи умут аги. Ахъибси гьуниличиб ахъес калунси гьуни халаси сабри. Се бируси? Чили пикридарибтирира журналтира къулбасунира. ГIякьлула бузерила адамлис бекIлидиубти илди сартира гьатIи? ИлиникIун сунечи хъарси хIянчи дугели кахIерихьира хъарарахъусири. ГIякьлула бузерила хIянчизартас, гьайгьай, журналтира къулбасунира ахIи, селрайчир гьалар хIяжатси игьдибарра бузерила шуртIрира сарри. Бахъалгъунти хIянчизартала биалли хIербирути мер-муса къулайти ахIенри. Илди бузуси мерра кьакьалири. Ца хъулиб чумал хIянчизар бузулири. Илдала цали макьал лукIулри, цархIил вакIибсиличил ихтилатикIулри, хIябэсилли сунела белкI машиналичиб кабирхъулри, авэсил биалли, ахъли вявикIули телефойзивад гъайикIулри.

Диубтачила ва лертачила пикририкIуси Аминат гьарли мякьлабад чехибси зайбухъунси тIамали уркIаиб. Илала къалабали кацIибси ганз ургIеббиубли, кариркули хIилхIи калун. Сунечи бархьли тIашаибси машина чебаибхIели, Аминатли пикрибариб: «Къугънас буили ахIен гIяргалис гIяйса камбируси ахIен или ируси. Эгер машина ну гъамриахъес тIамали биркьахъуси биалли, хIянчиличи кьанхIерирус». Ил ташмишрикIули, цIудара «Волгаличи» гъамриуб. Cе-биалра бурес бажардихIериубли лералли, илала хIулбала гьалар машинала унза гьаргдиуб. ЧIянкIли машинала рухIна арацIили гIергъицун сабри илини шоферла мякьлавси мурул адамличи пикри бяхIчиаибси. ИлкIун халаси хIяким сайри. Эгер адамтани ируси бархьси биалри, Залму Хамовнала «уртахъ» сайри. Аминатли биалли ил совещаниебачив чейъни ахIенси валуси ахIенри.

Сунела гьала кайибси, бягIуси къакъла вегI мурул адам халаси хIяким виъни багьурли гIергъи, Аминат машиналичи арацIниличи пашманриуб. Илизирад чедихути декIар-декIарти тIемани хIейгидизур. МискIла гягIлизи держла, папрусла, итан жершила гягIяни дархдикилри.

Чедирад паргъатли риубли хьалли, Аминатла уркIи паргъатли ахIенри. Ил манзил илис Залму гьанрикнила дураб адамтани хьунл адамличила пикрибарибси бурала гьанбикиб: «Хьунул адамла гIякьлу хIевала хьарлизиб бируси саби. Ил аризурхIели, гIякьлу кабиркуси саби». Ил бурала, ашкарлигу, илала ил бархIила баркьудиличи балбикилри. Раши, раши ибхIели, урхIла машиналичи арацIилри.

Гьала кайибси сунечивяхI ласяхъес вализурхIели, Аминат гIеларяхI ритIакIиб. Илала чукурбиубси кабиз ва тахьси хIер чедаибхIели, гьала кайибсили бурес дигуси дев бархьбатур.

- Се биубли хIед? БекI сен гIяшбуцибсири? Рахли хIу ряргIили риадли печь абилкьехIе. УрузкIес гIягIнили ахIен...

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


Суалти-жавабти

- Хала БархIилара Кьурбан-Байрамлара ургабси манзиллизиб бусурман адамтас мукъри дирес асубирусив? Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарсилизи халбирули саби. - Гьайгьайрагу, асубируси саби. Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарси ибси дугIла пикри саби. ШаригIятли илдигъунти секIайчи...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...