бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

- Туснакълизибти такьсирчибачи жумягIла дехIибала дирес чебсив?

- Илдала лугIи 40-йчиб имцIали абиркули биалли, ва илди шуртIри хIясибли, жумягIла дехIибала халдирутала лугIилизибад биалли: балугълабаибти ил мер-мусаличиб хIербирути ва илди мер-мусала дазурбазиб биалли, далилтачилси пикри хIясибли, илдачир черти сари жумягIла дехIибала. ХIебиалли, илдачи чебси саби, дехIибайчи кайзахъес ва хутIба белчIахъес имам декIарваресра. Рахли илабти адамтала лугIи 40-чи абиркули хIебиалли, илдани жумягIла дехIибала дирути сари ва илдас гIергъи, илдачи хъарси саби хIерейсла дехIибалара детерхахъес. («Нигьая аль-МухIтаж», «ХIашия ашШирвани», «Бушра аль-Карим»).

- Асубирусив дарман саблин валрила жихI бужес? Ил суннатлизи халбирусив?

- ШафигIитунала мазгьабла имам ашШирванини «ТухIфат аль-МухIтаж» жуз баянбирули, лукIули сай: «Идбагли ﷺ Ураннийин кьамлизи валрила жихI бужахъес хъарбарниличила буралли, ил дармайс пайдалабирнила тяхIяр асубируси саби чIянкIли, илис бехIсур цархIил умуси дарман хIебиаллицун». «Аллагьла Расулла ﷺ дугьбачила буралли: «Аллагьли ﷻ дила умматлис къадагъасилизи илди арабареси селра кахIебихьиб», ишар гъай чягъирличила сари, хIебиалли, илди сагъиэс дармайс пайдаладарес асухIебирар, цархIилти нясдешуниван ахIи, сарира нясдеш агарси барсур цархIил дарман хIебиалли, асудирути. («ХIашия аш-Ширвани»).

Валрила жихI нясдешлизи ва нажаслизи халбируси саби, ил багьандан ил пайдалабарес асубируси саби чIянкIли, илала мерлаб цархIил нясдеш сунезиб агарси дарман хIебиаллицун саби. Валрила жихIличил дарман барни суннат ахIен, ил асубируси саби пайдалабарес чIянкIли, цархIил умуси дарман баргес хIейаллицун.

- Къадагъабарибсив мурул адамтас хъяб кьяшличир (щиколотка) духъянати кьялубачилси шалбар бихес?

- «ТухIфат аль-МухIтаж» жузлизиб бурили саби палтар яра шалбар хъяб кьяшличиб имцIаси бухъяндешла хIебиъни къулайли чебиъниличила. Уктемдешли илди гIеркъадирес къадагъабарибси саби. Амма ил бухъяндеш хамдешлис хIебиалли, ил асухIебирусилизи халбирули саби. Ил кьяйдализи кахIебурхуси декIарси тяхIяр саби, мисаллис, гIялимтала палтарла, илди духъянти палтар саби гIядатла адамтазибад декIарбухъес, адамтас саби балахъес ва илдани чузи суалти хьардаъниличил дархдасунти диъни.

Имам ан-Нававини сунела «ШархI СахIихIу Муслим» бикIуси жузлизи белкIи сай: «Палтар гIеркъадирес хъяб кьяшличиб имцIякь лайикьхIебируси саби, ил хамдешли ва уктемдешли бируси биалли, ил къадагъабарибси саби. Хамдеш агарли барибси биалли, хIейгесилизи халбирули саби (карагьа-танзигь). ХIядисуначила буралли, чузибра «Хъяб кьяшличиб бухъянси палтар – жагьаннаблизиб» ибси мягIна белкIунси, ишаб хIисаблизи кайсуси саби палтар дихнилизиб халаурхни ва уктемдеш агни. Илди лерилра хIядисунала цаси мягIна саби, хамдешли гIеркъабарибси шалбар бихуси адам жагьаннабличи хъарли сай ибси.

Аль-Кьадини гIялимтала пикри буриб: «Се-биалра, кадизахъурти шаригIятла дазурби дулъуси секIал, палтарла бягIудешла, гъярцIдешла, къантIдешла ва гIеркъадешла шайчиб къадагъаласи саби. «Палтар хIябал журала дирути сари.

Чараагарти – гIяврат кIапIбарес дихути ва бугIярдешлизивад, буцIардешлизивад верцес кьасличил дихути. Дигесилизи, асубирусилизи халдирути – жагати палтар дихули, гIяхIли, умули кайзес ва ЧевяхIсили дедибти лигIматуни чедаахъес.

Къадагъадарибти – дурхъати, жагати палтар, сарира халагьандешлис ва уктемдешлис дихути». («ШархI ТухIфат аль-Мулук»).

- Акбар бучIухIели халати тIулбала никуби байдарили, хIулбачи суркдирули дирар. ШаригIятлизиб илис сегъуна далил лебси?

- Бусурмай акбар бучIухIели, «…Ашгьаду Анна МухIяммада ррасулюЛлагь…» ибти дугьби дакьибхIели, халати тIулбала никуби байдарили, хIулбачирад суркдарни, фикьгьила гIилму хIясибли «фазалиль гIямаллизи» халбируси саби. ЦархIилван буралли, ахъси даражала, гIяхIси баркьудилизи халбируси саби.

«ИгIянат ат ТIалибин» (1 том, 243 бяхI.) бикIуси жузлизибра бурили саби, азан бучIухIели «…Ашгьаду Анна МухIяммада ррасулюЛлагь…» кIина бакьибхIели, чили байдарили, никуби хIулбачирад суркдараллира, илала гIямрулизир хIулби изхIейзур ва сукъурхIейрар или. Илкьяйдали азан бакьибхIели, бусурмантала цаибил халиф Абу Бакр Сиддикьлира бирусири. Дайламичибад баибси хIядислизиб Идбагли ﷺ бурили саби: «Дила шафагIят бирар Абу Бакр Сиддикьли кьяйда барибсилис». ГIялимтани ил хIядис хIярхIсилизи халбарили биалра, нушани бални хIясибли, даража чебяхIси баркьудилизиб хIярхIти хIядисуни дузахънира гIяхIсилизи халбируси саби.

Сен ахIенну ил хIядис пикрибарибси ахIен, ва ил багьандан ил хIядис бузахъес асубируси саби. Илкьяйдали бегI гьалаб ЖабрагIил малаикли барибсири, МухIяммад Идбаг ﷺ чеибхIели, илала никуби байдарили, сунела хIулбачирад ардукибсири. ГIур Аллагьли ﷻ МухIяммад Идбагла ﷺ нур Адам Идбагла халати тIулбала никубачи кадатурхIели, илинира сунела тIулбачил илкьяйда барниличила белкIи саби «Идбагунала тарих» жузлизиб (кIелра анцIбукьлизиб акбарличил барххIебасахъи).

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....