бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суал-жаваб

Суал-жаваб

– Асубирусив хIерхусилис садакьа бедлугес ва бусурман адамли илис шабагъат сархусив?

– Сай гIяхIъулали садакьа бирни ислам диннизиб Идбагла ﷺ суннат саби. Къулайсилизи халбируси саби садакьа хIяжатсилис ва динна кьяйдурти дузахъуси адамлис бедни. Давлачевси адамлис бедесра вирар, амма илини сахIесни къулайси саби. Садакьа хIебирхутас ва бунагькартас бедни гIяхIсилизи халбируси саби, илисра шабагъат бируси саби.

Ил марбируси Идбагла ﷺ хIядис Абу Гьурайрани буриб: «Гьунчивад аркьуси пулан адам милигиублири. Илини къую чебаили, ила кацIили шинни ужиб. ДурацIибхIели, илис къуюла мякьлаб хя чебаиб, милигдешли лезми дурабяхъили дяхIунти гъум дугуси. Ил пикриухъун: иш хяра нуван милигбиубли саби». Ил къуюлизи кацIили, сунела чакма шинни бицIиб ва цулбази буцили илра дуравхъи, хя шинни бахун. ЧевяхIсини илала бунагьуначивад чевверхни илис шабагъатли биахъуб. АсхIябтани хьарбаиб: «Ва Аллагьла Расул ﷺ, хIебиалли нушаб илдигъунти мицIираглисра кири биусив?» «Гьарил мицIирси жаннизиб шабагъат лебси саби», – буриб илини.

(«ТухIфат аль-МухIтаж», шарх «ХIашия аш-Ширвани», «Аль-Мажму шарх аль-Мугьаззаб».

 

 

– Хъулирад дурахIерул-хъули рузалли хьунуйс къадагъа барес муруйзиб ихтияр лебсив

– Муруйзиб ихтияр агара хьунуйс къадагъа бирес асубируси хIянчи хъулиб бузахъни багьандан, арц дирули риаб илини яра мариаб, чIянкIли илала хIянчи диргалабулхъули хIебиалли:

1) мура гьалабси чебла таманбирес, мисаллис, рамсурли, хIялагарриубли, яра хъулир адамтачил рузули риалли, илди диргалабухъести лебниличибли, муруйс гIягIниси ва тиладибарибси барес хIерирули;

2) хьунуй, мисаллис хъулир ваяхI дирцули рузули риалли ва секIал исути адамти хъули башухIели, хъулибтас диргалабикIалли.

Амма хьунуй сунела хIянчила манзил илди секIал агардарес риалли, рузахъес ва хIянчилизибад сунес хайри кайсахъес муруй илис къадагъабарес асухIебирар.

Хьунул биштIатачи хIеррикIули риалли ва илала хIянчи илис диргала булхъалли, илини сунела хIянчи барахъес яра дурхIначи хIеруди барахъес чичи-биалра хъарбарес рирар.

(«ХIашия аль-Джамал», «ИгIянат ат-ТIалибин», «Мугъни аль-МухIтаж»).

 

 

– БегIти бебкIили гIергъи дурхIнани илдала чеблуми черахъес чебсив?

– ДурхIнас чула бегIтала чеблуми букьурлис кавлути ахIен. Адам вебкIалли, илала чеблуми, динна кьанунти ва якьинти белкIани хIясибли, чардирути сари илала калунси лебдешлизирад. Эгер адам вебкIили гIергъи илала лебдеш лерилра чеблуми ахъес баарила кьадар хIебиалли, арц дедибсини букьуртазирад илди чардарни тIалаббарес ихтияр агара. ВебкIибсила букьурлизиб яра цархIил адамлизиб ихтияр лебси саби илала чеблуми чардарес, илала аги ЧевяхIсила гьалаб кункбарес багьандан.

Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби Салама бин аль-Акьвани буриб: «Гьачам нуша Идбагличил ﷺ дарх кадили лерли, адамтани иличи ганзиличив вебкIибси хиб ва илис жаназала дехIибала дарахъес тиладибариб. Аллагьла Расулли ﷺ хьарбаиб: «Илала чеблуми леру?» «Агара», – жаваб бедиб илдани. «Илини се-биалра гIелаб батуру?» «ХIебатур» – жаваб бедиб адамтани. Идбагли ﷺ илис дехIибала дариб. КIинайс цархIил ганзи хили адамтани тиладибариб: «Ва Аллагьла Расулл ﷺ, ишис жаназала дехIибала дара». «Илала чеблуми калуну?», – хьарбаиб Идбагли ﷺ. «Калун», – чарбариб жаваб. «Сунес гIелаб селра батуру?» – хьарбаиб илини. «ХIябал динар» – чарбариб жаваб. Идбагли ﷺ илисра дариб дехIибала. Камси замана дикили гIергъи, гIуррара ганзи хиб ва адамтани илизи тиладибариб: «Ишис дехIибала дара». Идбагли ﷺ хьарбаиб: «Илини селра гIелаб батуру?» «ХIебатур», – чарбариб жаваб. «Илала чеблуми лертирив?» «ХIябал динарла чебла калун». Идбагли ﷺ иб: «ХIушала юлдашлис хIушани дарая дехIибала». Ил Абу Катадани бакьили викIар: «Илис кьадин нуни чардирис илала чеблуми» ва Идбагли ﷺ илис жаназала дехIибала дариб». (аль Бухари).

(«ТухIфат аль-МухIтаж» «ХIаш-ия аш-Ширвани», «Мавагьиб аль-Джалил», «Аль-Мугъни ли ибн аль-Кьудама»).

 

 

– Бархьли бикIутив вебкIибси дугелира дехIибала дарес хIейгеси манзиллизивра хIяриихьес асухIебируси или?

– ВебкIибси дугели хIяриихьес асубируси саби ва илизиб хIейгесилизи халбируси селра агара. Илкьяйдали дехIибала дарес хIейгеси манзиллизивра хIяриихьес асубируси саби, эгер ил балу-балули барили хIебиалли. Балу-балули барибси биалли, цацабехIти гIялимтала пикри хIясибли, хIяриихьес къадагъа барибси саби, имцIатала пикри хIясибли хIейгеси саби.

Амма гIяхIсилизи халбируси саби вебкIибси адам цIябхIели ва дехIибала дарес асухIебируси манзил хIярихIейхьили ватни, эгер жаназа барсбиубли заябирнила урехи хIебиалли. Цараван биалли гIелаарбухни къадагъа барибси саби.

 

 

– Асубирусив литературала произведение лукIухIели авторлис илизиб адамтала образуни акIахъес?

– Авторли сегъуна-биалра произведениеби лукIухIели, илдазир адамтала сипатуни-образуни акIахъни къдагъабарибси ахIен. Къадагъадарибти образуни сари суратдарили акIахъубти яра къаркъализирад дарибти суратуни ва памятникуни.

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...


Низигъарила чяй

Дерубти яра зярхIти низигъарила 1 халаси кьулса; Шин – 500-700 мл; Варъа – 3 чяйла кьулса; Лимон – 3 кесек. Ружери бакIахъибти шин низигъариличи кертIили, чяй 10 минутцадхIи кIапIдарили датирая. КертIили гIергъи ванати чяйлизи, бизидеш хIясибли, варъа ва лимон бархаая....


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...