бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

МухIяммад Идбагла ﷺ асхIябти хьунул адамти

Cафия ГIябдуль-МутIалибла рурси, Идбагла ﷺ дудeшла рузи сарри.

Сафия Идбагла ﷺ адавзи ХIямзала рузи ва Зубайр бин ГIавамла нешра сарри, сайра Идбагли ﷺ мицIирли левалли Алжанализив вирниличила хабар багьахъурли разиварибси.

Сафияни ислам Маккализиб кьабулбарибсири. Илис ва илала урши Зубайрлис дахъал къияндешуни дяхIяэс кьадарбиубсири Маккала мушрикуназибад. Илини ислам дин кьабулбарни багьандан сунела урши секьяйда гIязабверкIибал чеваибсири, амма илис кумекбарес хIериубсири.

Зубайрла адавзини ил чIигIяла убуршайчив жибжирватурли, гав-лавирусири куфрулизи чарвиахъес багьандан. Амма Зубайрли тикрарбирусири: «Ну Аллагьличивад ﷻ гIелумхIелзас! Ну Илис марли калас!»

Сафияни гьар секIал чедиули, уркIи изули пякьудусири. Лерилра илди къиян-жапа сабурличил Сафияни чекасибтири.

Зубайр итхIели 12 дусцун сайри виубси, нешла чIумадеш чедиухIели, илала цIакь имцIабирулри. Сафияни ва илала уршили лебилра чула лебдешра бархьбатурли, бусурмантачил барх Мадинализи, Аллагьличи ﷻ ва Илала Расулличи ﷺ гьижра дураберкIибсири, Маккала мушрикуназибад берцес багьандан.

Мадинализир ил ансартала (Идбаг ﷺ гIевуцибти мадиналанти) ва гечбиубти бусурмантала хьунул адамтачил рарх архIябачи рашусири ва рирусигъуна кумекбирусири.

УхIудла дергълизив илала узи ХIямза шагьидла бебкIали алхунсири. Ил кавшахъес хъарбарибсири маккалан Хиндла лагъ Вахшини. Хиндли ва бахъал аллагьунала бегIтани (многобожники) илала кьаркьала гъина-гъина барибсири: къянкъра лихIбира чердяхъили, канира гъяраили. Идбаг ﷺ ил анцIбукьлис дебали пашманиуб ва децIличил викIар: «Рузила пашмандешра децIра хIедиалри ва суннат хIебиалри, нуни иш жаназа ишаб балтаси, мицIирагла кунбазиб багьарбиайчи. УхIудла дергълизиб нуни чедибдеш сархасли, нуни душмантала хIябцIали кьаркьала ихкьяйда дирис».

Илала децI чебаили, бусурмантира бикIар: «Аллагьличил ﷻ хъя бирулра, нушани чедибдеш сархахIелли, илдасра илгъуна бирехIе!»

ИлхIели ЧевяхIсини Идбагличи ﷺ аятуни дархьибсири, мягIна:

«(16:126) ХIушани илдас танбихI бирадалли, танбихI барая хIушаб барибси кьяйда. Амма хIушани сабурбарадалли, ил гIяхIси саби сабурчебтас.

(16:127) Ил багьандан сабурбара, сенахIенну хIела сабур Аллагьличибадцун ﷻ саби. ДецIмайкIуд илдачи ва пашманмайруд илди гIямултачил вяшбикIниличи».

Илди аятуни дархьили гIергъи Идбагли ﷺ къадагъа барибсири жаназаби палакатдирахъес. ГIурхIели, Идбагли ﷺ Макка буцибхIели, илала арилизи бикибтири ХIямза кавшахъес хъарбарибcи Хинд, илала мурул Абу Суфьян ва хъарбаркь таманбарай лагъ Вахши. Илдала баркьудили сецад децIагахъили биалра, МухIяммад Идбаг ﷺилдачивад чевверхурсири. Иличи хIяйнранбиубти илдани ислам кьабулбарибсири ва адабчебли хIербиран биубтири.

Сафияни узила бебкIаличила багьурхIели, ХIямза чеэс дигули ахъиб. Идбагли ﷺ иличила багьурли, ил мяхIкамрарес багьандан, Зубайрличи хъарбариб ил жаназаличи гъамхIерарахъес. Сафияни урши Зубайрлизи хьарбаиб: «Сен? Нуни аргъира илала жаназа куцагарбарниличила. Ил Аллагьла ﷻ гьунчиб сабри бетаурси. Нуни Аллагь ﷻ багьандан сабурбирис, ЧевяхIсила ахъриличибли…» Сунела узи чеибхIели, илини сабурличил иб: « Инна лиЛлагьи ва инна иляйгьи ражигIуна – лерилра нуша Аллагьличирад ﷻ сарра ва Иличи чардулхъутира».

Идбагли ﷺ цархIилти шагьидуначил варх илра хIяриихьахъес хъарбариб.

Исламла тарихли нушачи ил хьунул адамла гъабзадешличила ва урехиагардешличила хабар баахъиб. Ил цаибил хьунул адам сарри душман кавшибси.

Хандакьла удиб дергъ бетурхухIели, Идбагли ﷺ Мадинала Фари бикIуси ахъси мерличиб хьунул адамти батуртири. Илдачил варх ХIясан бин Сабит бикIуси 60 дусла гIямрула адамра ватурсири. ИлхIели Мадина алавбуцибтазивад ца жугьутI илдачивяхI дигIянни ватихьиб. Сафияни ил чеили, ХIясаннизи буриб. Илизи ХIясан викIар: «Нуни чи-биалра кавшес вируси виасри Идбагличил ﷺ дергълизив вирусири». Илини селра хIебирни багьурли, Сафияни касили ярагъра, душман кавшибсири.

Гьижрала 20-ибил дусличир Сафия ребкIиб. Ил хIяририхьибси сари БакьигIла хIябразир, цархIилтира ансартала лугIилизибадти адабчебти бусурмантачил ва гечбиубтачил рарх. Аллагьли ﷻ уркецIибараб иличи ва лебил бусурмантала гIяхIдеш гIеббаахъаб. Амин!

Наида Гъуруева

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Заб-маркала асурти

Хабарагарси балагь чисалра кьадармабиаб, хъярхъли кабухъун хIеркIлис я инсан къаршимайкаб.   Мартла 28-личир Дагъиста ванзаличир дебали тамашала анцIбукьуни кадикиб. Гьалабси дуги МЧС-ла багьахъни бакIибсири жагIял дахъал заб ва дягI дирар или. Иличи илцад-декIар пикри чилилра бяхIчихIеиб,...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...