бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла словарь

Исламла словарь

АльхIямдулиЛлагь

 

"Лебилра деза Аллагьлис !"

Чили чи гапирули виаллира, ил деза Дурхъаси Аллагьличи ﷻ биуси саби. СенкIун лерилра кадиркути анцIбукьуни илизирад дигахъути сари. Илала разидеш агарли цалра анцIбукь кабикес бируси ахIен. Вирхуси адамли сегъуна-биалра сунела мурад сархибхIели "АльхIямдулиЛлагь" иру. Къиян-жапализивад верцибхIелира, балагь чебарбякьунхIелира, гIемчбушибхIелира илини "АльхIямдулиЛлагь" ирули вирар. ДехIибала дарибхIелира илкьяйда 33-йна ирули бирар. Лерилра илдигъунти анцIбукьуназиб илкьяйда ирахъес маслигIятбируси суннат саби. Дугьбала ил цахIнабиклис «тахIмид» бикIар.

 

 

СубхIянаЛлагь

 

"Аллагь лерилра нукьсандешуназивад Умуси сай".

 Бусурман адамти сегъуна-биалра тамашала анцIбукь кабиркуси мерличиб къаршибикибхIели, илдани "СубхIянаЛлагь" ирули бирар. "СубхIянаЛлагь" – Аллагь ﷻ гьануршнила жура саби. ДехIибала дарили гIергъира илкьяйда 33-йна бучIахъес маслигIятбирули саби. Дугьбала ил цахIнабиклис «тасбихI» бикIар.

 

 

Аллагьу акбар

 

«Аллагь селичивалра ЧевяхIси сай».

Ил ЧевяхIси сай нуша Сунечила пикридикIниличивлира, Иличила нушани селра имцIаси багьес дирути ахIенра. Ил цахIнабикра Аллагь ﷻ гьаниркахънила (зикрула) жура саби. ДехIибала дирухIелира илкьяйда ирес суннат саби. Илди дугьби дурули бирар бусурмантала байрумтала бурхIназирра, дехIибала дирес бехIбирхьухIелира, акбар бучIухIелира. ДехIибайс гIергъи 34 – йна ирахъес маслигIятбиру. Ил дугьбала цахIнабиклис «такбир» бикIар.

МяхIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чили гьар дехIибайс гIергъи «СубхIянаЛлагь» 33 – йна, «АльхIямдулиЛлагь» 33 – йна, «Аллагьу Акбар» 34 – йна делчIи, гIур «Ля илягьа илляЛлагьу вахIдагьу ля шарикалягьу, лягьу-ль- мульку ва лягьу-ль-хIамду ва гьува гIаля кулли шайгIин кьадир» белчIаллира, илала бунагьуни умудиру урхьула хьулухьмачир имцIали диаллира».

 

 

Ля илягьа иляЛлагь

 

«Ца Аллагь ахIенси цархIил агара»

Илди дугьбала ахъси даражаличила дахъал хIядисуни ва динна гIялимтала далилти кес вирар. Илди дугьбас Алжанализи умхьу бикIар. Имам Муслимли баахъибси хIядислизиб бурили саби: «Ля илягьа иляЛлагь» ибти дугьбачил ахир сабаибси адам, Алжанализи айцIур». Ил бегIлара дебали умцанти декIдируси зикрула журализира халбируси саби. Аллагьла Расулли ﷺ бурибси хIядислизибад (мягIна): «Илди дугьби тикрардируси адамлис ЧевяхIси Аллагьли ﷻ жагьаннабла цIа къадагъадиру». Динна гIялимтала пикри хIясибли, гьарил адамли бурибси гъай малаикли саби ахъбурцуси, «Ля илягьа иляЛлагь» ибти дугьби биалли, ЧевяхIсиличи сари-сарил ахъдирути сари. ХIядис аль-Кьудсилизиб бурули саби: «Ля илягьа иляЛлагь» - дила къала саби, ила ацIибси мяхIкамвиру дила танбихIлизивад». Ил дугьбала цахIнабиклис «тагьлиль» бикIар.

 

 

АгIузубиЛлагьи мина-шшайтIани-р-ражим

 

«Ну Аллагьличи дугьаилзулра лягIнатбакIла шайтIтайзибад берцуди баргахъес кумекбарахъес»

Бусурман адамли илди дугьби дурули вирар вайти пикрумазивад ва вайти баркьудлуми дурадуркIнилизивад Аллагьлизи ﷻ мяхIкамварахъес дигухIели, гIяхIти баркьудлуми дурадуркIнилис диргаладулхъути секIайзивад декIарикес дигули ахъибхIели, гIяхIти баркьудлуми дурадеркIес хьулухъунхIели. Илди дугьби дурули, бусурман адамли Аллагьлизибад ﷻ кумек биубли дигули сай, илала кумек агархIели, сай цIакьагарли виъниличила иргъахъули сай. Кьуръан бучIес вехIирхьухIели илкьяйда ирахъес маслигIятбируси саби (суннат). Кьуръайзибад се-биалра уркIиличиб бучIухIелира илкьяйда ирни гIяхIси саби. Илкьяйда ирахъес маслигIятбируси саби адам гIясиикIухIели, гьалакикIухIели паргъатиэс багьанданра, сенкIун шайтIай сай ил илдигъунтачи вяхIчииуси. Ил дугьбала цахIнабиклис «истигIяза» бикIуси саби.

 

МухIяммад МяхIяммадов

 

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Игитуни – гьар бархIила гIямрулизиб

Хьунул адам ва биштIати берцахъиб   Ишди бурхIназир Дагъистайчи чедакIибти тIабигIятла гьанагарти анцIбукьуни къячхIедикибти цалра дагъистанлан кахIелун ургар илини гьанбикиб. Дигалли шагьуртазир, дигалли шимазир, дахъал заб-марка дарили, гьар бархIила гIямрулизир, бекIахъудила шуртIразир...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


Заб-маркала асурти

Хабарагарси балагь чисалра кьадармабиаб, хъярхъли кабухъун хIеркIлис я инсан къаршимайкаб.   Мартла 28-личир Дагъиста ванзаличир дебали тамашала анцIбукьуни кадикиб. Гьалабси дуги МЧС-ла багьахъни бакIибсири жагIял дахъал заб ва дягI дирар или. Иличи илцад-декIар пикри чилилра бяхIчихIеиб,...


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...