бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Авиценнала насихIятуни

Авиценнала насихIятуни

10-ибил даршдуслизив акIубси Авиценна, лебил дунъяла инсаниятла тарихлизив бегIлара машгьурси тухтурлизи халвируси сай.

Илала бегIлара машгьурси «Медицинала кьанун» бикIуси 5 томличилси энциклопедиялизир зягIиптас дахъал насихIятуни лер. Иларти чумал рецепт хIушабра гьаладирхьулра.

КУНЖУТ

Нушачи ил востоклизибад ва Индиялизибад бакIибси саби. Ил Ибн Синаcра бегIлара дигуси бухъалализи халбарес вирар, сенкIун белкIаназиб илини гьаман гьанбуршули сай. Ил биштIаси гьела кьякьлизиб гIявадеш ва Е витамин имцIали лебси саби. Кунжутлизиб халаси кьадарлизиб кальцийра леб, никубас ва гъезлис багаласи, хIязлис ахIен илис хьунул адамтала витамин или бикIутира. Жяв замунтазибал ил хуреглизи пайдалабирусири, гьаман цIудара ва цIуба журала. Кунжут А, В, С, Е витаминтачил, цинк, железо, магний, фосфор, кальций, калий микроэлементуначилра давлачебси саби. Илдала кумекличибли адамла иммунитет ахъбирар, беркала ашбирнилис, холестерин гIяшбирнилис багалабирар. Илкьяйдали лига-кьякья чIумадиру, ракла изайчи къаршидеш диру.

Илди гьела кьукьри салатлизи яра цархIил хуреглизи дархиалли, гушдеш хIебалахъа. Амма кунжут сецад адамла кьаркьайс пайдаласи биаллира, ил мяхIкамдешличил бузахъес чебиркур, сенахIенну ил балхIебиркутира адамти бирути саби. Мисаллис, хIила тумачилти излуми лертас асухIебируси саби, илини хIи дуцдирахъни багьандан, хIила берта (тромб) бетарнила урехи алкIухIели. Илкьяйдали чимхъа изутас (язва), дурхIялис раибси хьунул адамлис, жихIла яра гьимила пушягIлизир къаркъуби ва аллергия (кьаркьай чехIейсудеш) лебтасра ил асухIебируси саби.

Халаси пайда леб кунжутлизибад барибси гIявадешлизиб. Ил хьунул адамтала дяхIла кам жагабиахъес дирути маскабазиб ва креманазиб гьаман пайдалабируси саби. Кани, лихIби (отит), хьунул адамла михъири (мастит), цулби изухIели, изала хIярхI-биахъес ил гIявадеш камличи бикуси ва суркбируси саби. Чимхъа ва руди вайтIа дузутас, хIи дутниличил дархдасунти къияндешуни лертас кунжутла гIявадеш бужахъес маслигIятбирули саби. Кунжутли илкьяйдали хъехIлис, хургьри изутас, астмала изала лебтас, гьимила пушягI ва дулекIлизир нукьсандешуни лертас кумекбирули саби. ДибгIяндарибти гье пайдаладиралли, кьаркьайзирти агъулати секIулти дурайули, нервабас багаладирули сари.

ГЪЯРЦIА КЪАБАКЪ (КАБАЧОК)

Авиценнани бурни хIясибли, илини хIулбала шалаличи гIяхIлашал асарбиру, бехIбихьибси катарактара бархли багьлабиру, хIила гъяж дурусбиркахъу. Ила¬ла шин дакIахъили жумягIла духIнар кIина-хIяйна дужахъес маслигIятбирули саби. Кабачоклизир А,Е,В,РР,С витаминти, фосфор, магний, натрий, железо калий, фолиевая кислота, каротин, пектин ва дахъал цархIилтира кьаркьайс пайдалати микроэлементуни лер. ГъярцIа къабакъ гIяхIил ашбируси саби ва аллергия (кьаркьай чехIейсудеш) агни багьандан педиатртани биштIатас бегI гьалабси беркала — илдала пюре бедахъес маслигIятбирули бирар. Тухтуртани уркIила, дулекIла, чимхъала ва урцецунала излуми лертас илди гьаман пайдаладирахъес бурули саби. Илдала кумекличил кьаркьайзирти зараллати секIал дураэс гьамадли вирар, холестерин гIяшбиахъес ва гьав ахъбуцесра. Илкьяйдали, илдани хIи умудиру, виштIасилис баибти хьунул адамтасра дебали пайдалати сари, нешла ва дурхIяла нерваби чIумадирни сабабли.

ТяхIуси манзил иммунитет ахъбурцу, хаслира гриппла вирусличи къаршидеш диру. Диабет ва уркIила-тумала излуми лертасра ил имцIали пайдалабирес хIяжатси саби. Илди кьаркьайзир антиоксидантуни кьяйда дузути сари, тIабигIятлизирад кайсути зараллати секIал дурайули ва ракла изайзибад мяхIкамдеш бирули. ГъярцIа къабакъ мурул адамтала арадешлисра багалабирули саби. Илкьяйдали хIилизибси чакар гIяшбирахъули, гIемсни дуцнила изайс кумекбирули, бекIла гъезла кабиз гIяхIбулхъахъуси саби.

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...