бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Авиценнала насихIятуни

Авиценнала насихIятуни

10-ибил даршдуслизив акIубси Авиценна, лебил дунъяла инсаниятла тарихлизив бегIлара машгьурси тухтурлизи халвируси сай.

Илала бегIлара машгьурси «Медицинала кьанун» бикIуси 5 томличилси энциклопедиялизир зягIиптас дахъал насихIятуни лер. Иларти чумал рецепт хIушабра гьаладирхьулра.

КУНЖУТ

Нушачи ил востоклизибад ва Индиялизибад бакIибси саби. Ил Ибн Синаcра бегIлара дигуси бухъалализи халбарес вирар, сенкIун белкIаназиб илини гьаман гьанбуршули сай. Ил биштIаси гьела кьякьлизиб гIявадеш ва Е витамин имцIали лебси саби. Кунжутлизиб халаси кьадарлизиб кальцийра леб, никубас ва гъезлис багаласи, хIязлис ахIен илис хьунул адамтала витамин или бикIутира. Жяв замунтазибал ил хуреглизи пайдалабирусири, гьаман цIудара ва цIуба журала. Кунжут А, В, С, Е витаминтачил, цинк, железо, магний, фосфор, кальций, калий микроэлементуначилра давлачебси саби. Илдала кумекличибли адамла иммунитет ахъбирар, беркала ашбирнилис, холестерин гIяшбирнилис багалабирар. Илкьяйдали лига-кьякья чIумадиру, ракла изайчи къаршидеш диру.

Илди гьела кьукьри салатлизи яра цархIил хуреглизи дархиалли, гушдеш хIебалахъа. Амма кунжут сецад адамла кьаркьайс пайдаласи биаллира, ил мяхIкамдешличил бузахъес чебиркур, сенахIенну ил балхIебиркутира адамти бирути саби. Мисаллис, хIила тумачилти излуми лертас асухIебируси саби, илини хIи дуцдирахъни багьандан, хIила берта (тромб) бетарнила урехи алкIухIели. Илкьяйдали чимхъа изутас (язва), дурхIялис раибси хьунул адамлис, жихIла яра гьимила пушягIлизир къаркъуби ва аллергия (кьаркьай чехIейсудеш) лебтасра ил асухIебируси саби.

Халаси пайда леб кунжутлизибад барибси гIявадешлизиб. Ил хьунул адамтала дяхIла кам жагабиахъес дирути маскабазиб ва креманазиб гьаман пайдалабируси саби. Кани, лихIби (отит), хьунул адамла михъири (мастит), цулби изухIели, изала хIярхI-биахъес ил гIявадеш камличи бикуси ва суркбируси саби. Чимхъа ва руди вайтIа дузутас, хIи дутниличил дархдасунти къияндешуни лертас кунжутла гIявадеш бужахъес маслигIятбирули саби. Кунжутли илкьяйдали хъехIлис, хургьри изутас, астмала изала лебтас, гьимила пушягI ва дулекIлизир нукьсандешуни лертас кумекбирули саби. ДибгIяндарибти гье пайдаладиралли, кьаркьайзирти агъулати секIулти дурайули, нервабас багаладирули сари.

ГЪЯРЦIА КЪАБАКЪ (КАБАЧОК)

Авиценнани бурни хIясибли, илини хIулбала шалаличи гIяхIлашал асарбиру, бехIбихьибси катарактара бархли багьлабиру, хIила гъяж дурусбиркахъу. Ила¬ла шин дакIахъили жумягIла духIнар кIина-хIяйна дужахъес маслигIятбирули саби. Кабачоклизир А,Е,В,РР,С витаминти, фосфор, магний, натрий, железо калий, фолиевая кислота, каротин, пектин ва дахъал цархIилтира кьаркьайс пайдалати микроэлементуни лер. ГъярцIа къабакъ гIяхIил ашбируси саби ва аллергия (кьаркьай чехIейсудеш) агни багьандан педиатртани биштIатас бегI гьалабси беркала — илдала пюре бедахъес маслигIятбирули бирар. Тухтуртани уркIила, дулекIла, чимхъала ва урцецунала излуми лертас илди гьаман пайдаладирахъес бурули саби. Илдала кумекличил кьаркьайзирти зараллати секIал дураэс гьамадли вирар, холестерин гIяшбиахъес ва гьав ахъбуцесра. Илкьяйдали, илдани хIи умудиру, виштIасилис баибти хьунул адамтасра дебали пайдалати сари, нешла ва дурхIяла нерваби чIумадирни сабабли.

ТяхIуси манзил иммунитет ахъбурцу, хаслира гриппла вирусличи къаршидеш диру. Диабет ва уркIила-тумала излуми лертасра ил имцIали пайдалабирес хIяжатси саби. Илди кьаркьайзир антиоксидантуни кьяйда дузути сари, тIабигIятлизирад кайсути зараллати секIал дурайули ва ракла изайзибад мяхIкамдеш бирули. ГъярцIа къабакъ мурул адамтала арадешлисра багалабирули саби. Илкьяйдали хIилизибси чакар гIяшбирахъули, гIемсни дуцнила изайс кумекбирули, бекIла гъезла кабиз гIяхIбулхъахъуси саби.

2026-07-01 (МухIяррам 1448 д) №7.


ЛехIдеш чебихьунти шими…

ХIера, шакра хIейкили каберхур дурхъаси Рабазан баз. Абзур баз дагъистанланти ва арагIеб дунъяла бусурманти дуббурцули калун, балга-дугIя дариб, садакьлуми дуртIи, жамигIятличил дарх дехIибала ва дахъал цархIилти гIяхIти баркьудлуми дурадеркIиб. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулдараб илди ва азир...


Таяммум

Таяммум – шин агархIели яра илди чедетаахъили, гIягIниси тяхIярли дарес биркIантас зарал бетарухIели, шинна мерлар гIянжи дузахъни саби. Таяммум дарес хIяжатбиркур (чеббирар):   1.Дазала дарес шин агархIели (алав-гьалав сунени вявъибхIели тIама бакьеси мерлаб, 200 метрла радиусличир...


Вайтира лер, гIяхIтира...

- АхIерси редакция, адамти лебси ва цархIилтира мераначир дирути жиндрачила ва шайтIунтачила бурили дигахъира, илдала уми лертив?   - БегI гьалаб бурес чебиркур илдачила гIягIниагаршал гьанбуршес хIейгесилизи халбируси саби. Илдала уми дурес, илдала санигIятуначила ва журабачила гъайикIес -...


ВегIла улка багьандан цIахли саби

ИшбархIи дила белкIлизиб нуни ахъбурцисра, дила бекIлизибцун ахIи, бахъал цархIилтала бургазибра алкIуси суал. Абдал ахIенси, гIядатла адам иличила пикрихIейкIес хIейрар. Ил суал жура-журала зягIипдешуназибад биштIати арабарес или арц учидяхъес кьасли телевидениелизирад чедиахъути передачабачила...


Юсуф Идбаг

(бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   Буньяминра ватурли, хъайгIи чарбухъун илди, Якьубли хьаркабаиб, урши чинава, или. - Туснакълизив тевал, - иб, - хъулкидеш багьанали, - Хъулкидеш дирухIели, хIушани чебаадав? Ил секIал бирхIебирни балас дила уршили, Аллагьла ﷻ кьадарличи сабурбирисра...