бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

Газим-Бег Кьурбанович БяхIяндов акIубсири Лавашала районна МикIхIила шилизив. Школа белчIи гIергъи, 1967 ибил дуслизиб БяхIяндовли Москвала Литературный институт таманбариб.

Илала бегI гьаларти назмурти дурадухъунтири района ва республикала газетабазир, гIур урус мезличил улкала газетаби-журналтазирра. Гъазим-Бег декIар-декIарти мераначив узули калун: газетализив, журналлизив, телерадиокомитетлизив, писательтала Союзлизивра. Илала 40 – лицад жуз дурадухъун. Сунела назмуртазир илини хала бегIтала, дубурлантала гIядатуначила, адамдешличила, уркIила умудешличила, ВатIайс мардешличила темаби ахъдурцули сай. Илала творчество дигантас назмурти гьаладирхьулра.

Дила ВатIан

ХIу бируд уркIиличиб
ХIечивад гьарахъхIели,
Гамиван урхьуличиб,
ЦIябхIели, шалахIели.
Дазула дуравра ну 
Далуйта учIус тIашли,
Гьанбуршули хIела у 
УбкIухIеливан гIяшли.
ХIечивад гьарахъхIели, 
СунтIикес гьанкI хIебашар,
ХIечивяхI гьалакхIели,
Набчи дуклуми дашар.
Вирус ну хIечи саэс
ДягIван гьалакли, ВатIан,
Ну хIейасли хIербиэс 
ХIед гIядаббулхъусиван.

Баркалла

Виаби чи-дигара 
ВикIулра хIед баркалла,
Уржахъули ургала 
Гьунчиб хIечил бархтала.
Шав агархIелира у
Гьанбуршани шантани,
Халкьла баркаллалиув 
Ургаби хIу лебтани.
Баркалла хIед, унрала
Дигуси хъу духъули.
Ахъбиаб дурхIни хIела
Нешла ниъли бухъули.
Баркалла, берзибсицун
ЦIулхIе берки узуси.
Бакьадли бецIлара цIум,
ЖумягI уркIи изуси.
ХIемсули хIулуркIаби,
Улхъалли адам делхъли.
Мукьараван умхIяби,
УчIули дезна ахъли.
ХIу кьарла дузниличи
ШипIиргIуси гIяшикьли,
Ахъурцаби гьунарта
Зубартиван гIячихъти.
ХIеб чардулхъахъаб хIечи
ДукелцIили уршила,
ЖургъикIаби чеввалкIи
ХIу мархьлизив аршила.
Зубразир зубартицад
ГIяхIти кьасанар гъабза,
ХIела хъура хъалира
ДикIар гьар бархIи гьарза.
Баркалла, хIед, адамлис
Игъбар гьанни улгуси
БалкIдеш бялчIули, 
Бархьдеш
Балтахъули ургъуси.
ХIу нуни чемааби
ПишхIяхъили вашули,
ХIедра дигни ааби,
Ахъси талихI лушули.
Баркалла, хIед – хIейгуси
Халкьла дару даршили,
ХIербиаб хIуван гIяхIти
Хъубзуриван даршули. 

Дила халкьла гIядат

Я къалпла гъай хIебурни,
Я гъай къянахIебирни,
ГIяхIхIели, гIядабхIели – 
ГIядат саб дила халкьла.
ХIялалсицун удули,
ХIяласицун букули,
ГIяхIгъубзниван хIербирни – 
ГIядат саб дила халкьла.
Я белкъунхIели хамли,
Я гушхIели хумарли
Шанти-ургаб хIебашни – 
ГIядат саб дила халкьла.
Адамлис гIяхIдеш бирни – 
Чеблализи халбирни,
Чус гIяхIлис хIерхIебирни – 
ГIядат саб дила халкьла.
 ГIямру гIявадикIалли,
ГIяхIти халкь бахъбикIалли,
Харибирни, хамбирни – 
ГIядат саб дила халкьла.
УркIби гIяхIти адамтас
ГапбикIули хIербирни,
УбяхIси гъай хIебурни – 
ГIядат саб дила халкьла.
ЦIахли хIербирниличиб
ЦIяб хIяб гьалаб чебиъни,
БубкIалра цIаххIебирни – 
ГIядат саб дила халкьла.
УркIби хумархIедарес
УркIбала цIум дигIянни, 
ГIяламличил хIербирни – 
ГIядат саб дила халкьла.
ГIяхIла хабар бихули,
ГIяхIдешличи бирхули
ГIямру дуркIни духули – 
ГIядат саб дила халкьла.
Бархьдешличи гIяшикьли, 
Азаддешличи мяштIли,
ХIяздухъесли хIербирни – 
ГIядат саб дила халкьла.
ДурхIниван дубуртира,
Дубуртиван дурхIнира
ГIязизли – гIямру дуркIни – 
ГIядат саб дила халкьла.
Биалра лебил цугли
Ца кахIели бубкIули,
ХIерхIебирни мукIурли – 
ГIядат саб дила халкьла.

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...