Әҙәптәр

Әҙәптәр

Имам әҙәптәре

  • Намаҙҙың фарыз һәм сөннәттәрен яҡшы белгән кеше генә имам була ала
  • Намаҙҙы боҙа торған шарттарҙы белергә тейеш
  • Теләмәгән кеше имам булмаҫҡа тейеш
  • Үҙеңдең артыңа ғилем эйәһен ҡуйыу лазым
  • Намаҙ башлар алдынан ипле генә итеп ҡул ишараһы менән сафтарҙы төҙәтеүҙе һорау
  • Оҙон сүрәләр уҡымау, сөнки был кешеләрҙе ялҡытыуы ихтимал
  • Тәсбих уҡыуҙы һуҙмау
  • Әммә дәрәжәһен кәметерлек итеп намаҙҙы ҡыҫҡартмау
  • Мәсеттә булған зәғиф кешеләрҙе иғтибарға алып намаҙ ҡылыу (йәғни, шундай ваҡыттарҙа намаҙҙы еңел рәүешендә башҡарыу)
  • Намаҙҙы тәғдил-әркән1 (рухи тыныслыҡ) хәлендә һәйбәтләп ҡылһындар өсөн, рөҡуғта һәм сәждәлә тәсбихтәрҙе яйлап уҡыу
  • “Фәтиха” сүрәһен уҡыр алдынан һәм аҙағынан һәм дә өҫтәмә сүрә уҡығанда − бер аҙ тынып тороу
  • Намаҙҙа ҡатнашырға ашыҡҡан кешене күргәндә, әгәр кешеләргә ауырлыҡ килтермәһә, рөкуғ хәлендә саҡ ҡына көтөү
  • Намаҙҙың ваҡытын үткәрермен тигән ҡурҡыу булмаһа, күршеләр намаҙға килеп өлгөргәнсе бер аҙ көтөү
  • Беренсе һәм икенсе “сәләм” араһында, уларҙы айырыр өсөн, пауза тотоу.
  • Намаҙҙан һуң Аллаһ биргән ниғмәттәр тураһында фекерләү һәм шөкөр ҡылыу
  • Ниндәй халәттә булһаң да, Аллаһты иҫкә алыу

 

Намаҙ әҙәптәре

  • Үҙ-үҙеңде тыйнаҡ тотоу
  • Аллаһ ҡаршыһында хозур хәлдә тороу
  • Аллаһ ҡаршыһында зәғиф һәм көсһөҙ булыуыңды күрһәтеү
  • Намаҙға бөтә күңел менән бирелеү
  • Шиктәрҙе ҡыуыу
  • Намаҙҙа ян-яҡҡа борғоланмау, ҡулдарҙы болғамау
  • Башты алға эйеү, уң ҡулды һул ҡул өҫтөнә һалыу
  • Ҡөрьән уҡығанда фекерләү
  • Тәкбирҙе2 ихтирам менән әйтеү
  • Рөҡуғ һәм сәждәне Аллаһҡа итәғәт тойғоһо менән ҡылыу
  • Тәсбихте Аллаһты ҙурлап әйтеү
  • Аллаһты күргән кеүек тәшәһһүдте3 уҡыу
  • Сәләмде нескәлек менән биреү
  • Аллаһ намаҙымдан риза булманы, тигән ҡурҡыу менән мәсеттән сығыу
  • Аллаһтың ризалығына ирешәм, тип намаҙға ашығыу

 

Ҡөрьән уҡыу әҙәптәре

  • Һәр ваҡыт етди һәм оялсан булыу
  • Буш һөйләшеүҙән һәм яман һүҙҙәрҙән тыйылыу
  • Тыйнаҡлыҡ һәм күҙ йәштәре менән уҡыу

 

Доға ҡылыу әҙәбе.

  • Йөрәктә ҡурҡыу булыу лазым
  • Иғтибарҙы туплау
  • Көсһөҙлөгөң һәм мохтажлығыңдың тышҡы ҡиәфәтеңдә сағылыуы
  • Фекерләү
  • Тыйнаҡ булыу
  • Ысынлап ихтыяж булғанды ғына һорау
  • Үҙ баһаңды һәм зәғиф булыуыңды белеү
  • Доғаң менән мөрәжәғәт иткәндең Бөйөклөгөн таныу
  • Яҡшы нәмәне һорағанда устарҙы асыу
  • Аллаһтың доғаңды ҡабул итеүенә тулы ышанысың булыуы
  • Раббым доғамды ҡабул итмәҫ, тип ҡурҡыу
  • Бәлә-ҡазаларҙың үтеп китеүенә өмөт бағлау
  • Дошманлыҡ хистәре бағламау
  • Дөрөҫ ниәтле булыу
  • Доға ҡылғандан һуң, битте ҡулдар менән һыпырыу

 

 

 

____________________________________________________

1 Тәғдил-әркан – рухи тыныслыҡ хәлендә намаҙ ҡылыу. Шуның менән бергә һәр хәрәкәт яйлап һәм асыҡ итеп ҡылына.

2 Тәкбир – “Аллаһү әкбәр” (Аллаһ бөйөк) тигән һүҙҙәрҙе әйтеү.

3 Тәшәһһүд – ултырған ваҡыта уҡыла торған доға.

 

(Дауамы бар. Башы гәзиттең үткән һандарында)

 

 

Имам Әбү Хәмид әл-Ғазалиҙың «Әҙәптәр» китабынан

2026-05-01 (Зөлҡағиҙә, 1447 йыл.) №5.


Хиджама – онотолоп барған сөннәт

«Хиджама» һүҙе ғәрәп телендәге «әл-хаджм» тамырынан килеп сыҡҡан, ул «һеңдереү», «һурып алыу» кеүек мәғәнәгә эйә. «Әл-хиджама» иһә “ҡан сығарыу”ҙы аңлатҡан төшөнсә. Халыҡ медицинаһындағы был ысул элек-электән бик күп...


Шайтан яҙмалары

Ғәйеп – үҙегеҙҙә! Бөгөн мин бер ҡыҙыҡ әйбер эшләнем! Көлкөнән шартлай яҙҙым! Һа-һа-һа! Мин, ысынлап та, көлкөнән саҡ шартламаным, шул тиклем генә ҡыҙыҡ булды. Һа-һа-һа! Шулай итеп, Рамазан менән бәйле тарихҡа күсәйек. Ул кер йыуыу машинаһы һатып алырға уйлағайны, мин уға быны эшләргә ирек...


Стәрлебаш мәҙрәсәһе

Стәрлебаш – элек-электән үҙенең мәҙрәсәләре менән дан тотҡан. Архив материалдары буйынса, Стәрлебашта тәүге мәҙрәсә 1720 йылда асыла. Уға Дәүләт Думаһы ағзаһы Мөхәмәтшакир Туҡаев нигеҙ һала.   Мәҙрәсәлә көслө дин әһелдәре белем бирә. Әммә мәҙрәсә Ниғмәтулла Биктимер улы Туҡаев (1772-1844 й.) һәм...


Өләсәйем нәсихәттәре

Ғаиләлә татыулыҡ, именлек булһын өсөн Улың (ҡыҙың) менән килен (кейәү) араһына ата-әсә ҡыҫылмаһын. Кеше алдында иреңдең бәҫен төшөрмә, бигерәк тә балалар алдында уны кәмһетеп, мыҫҡыл итмә. Һин яманларһың да оноторһоң, ә башҡалар онотмай һәм, ирең алдында үҙеңдең дә абруйың төшәсәк. «Иптәшем...


Дөрөҫ туҡланыуҙың әһәмиәте

Аллаһу Сөбхәнәһү үә Тәғәлә кешене ашау һәм эсеүгә мохтаж итеп яратҡан.   Көнсығыш медицинаһы, Аллаһ тарафынан яратылғандарҙан − кеше булһынмы, хайуанмы, үҫемлекме – һәммәһенең тәбиғи торошон, сифатын һыуыҡ, йылы, ҡоро, еүеш кеүек дүрт элемент билдәләй, тип раҫлай. Дөрөҫ туҡланмау сәбәпле, ошо...