Аслияб гьумералде

Бусурбабазул гIелмияб цебетIей

Бусурбабазул гIелмияб цебетIей

Бусурбанал гIалимзабаз кIудияб квербакъи гьабуна дунялалъулго гIелму цебетIезабиялъе. Масала, ибн Синал «Аль-Къанун» абураб тIехь рикIкIуна медицинаялъул гIелмуялъул кьучI лъураблъун. Гьебгиха тIолабго Европаялдаго. Гьеб тIехьалдаса 600 соналъ пайда босулеб букIана Европаялъул университетазда.

  • Рази (864-925) абурав гIалимчияс тIоцебе гIелмияб куцалда баян кьуна тIадерахъиялъе, бакъул унтиялъе, сири баялъе гIадал унтабазе.
  • Ахшамсадиница (1389-1459) тIатинабуна микробал рукIин.
  • Камбур Васимица (хвана 1761 сон) загьир гьабуна туберкулезалъул микроб.
  • Ибрагьим Жассарица (хвана 1009 сон) 1000 соналъ цебего бихьизаруна барас (проказа) унти ккеялъе гIиллаби ва малъана гьеб сах гьабулеб къагIида. Ибн Хатибица (1313-1374) чIезабуна вабаъ инфекциялъулаб унти букIин.
  • ГIаммар абурав гIалимчияс 9 гIасруялъ цебе хIалтIизабуна беразе операция гьабулеб къагIида.
  • ГIали ибн ГIаббасица (хвана 994 сон) операция гьабуна рак унти сах гьабиялъе. Гьес хъвараб «Китаб аль-Малики» энциклопедия жакъаги кIвар бугеблъун ккола.
  • ТIоцебесеб азархана бана 707 соналда, Валид ибн ГIабдулмалик халифлъун вугеб заманалда. ХIисаб гIелмуялъулъги бусурбанал гIалимзабаз кIудияб бутIа лъуна. Гьезул хIалтIабаз жакъаги тамашалъизарула гьанжесел гIалимзаби. ГIалимчи Жак Рислерица тасдикъ гьабулаан ЦIилъиялъул эпохаялъул (15-16-абилел гIасраби) заманалда математикаялъул мугIалимзабилъун рукIанин бусурбабиян. Алгебраялъе кьучI лъурав Хорезмица (780-850) тIоцебе хIалтIизабуна ноль тарих. Гьес хъвана алгебраялъул «Аль-жабр ва аль-Мугабиле» абун цIар тараб тIехьги.
  • Беттаница (858- 929) кьучI лъуна тригонометриялъе.
  • Абул-Вафаца (940-998) тригонометриялъулъ тангенс, котангенс ва косинус абурал гIелмаби тасдикъ гьаруна.
  • Насруддин Туси (1201 - 1274) ккола тригонометриялъул кIвар бугеб хIалтIи хъварав чи.
  • Хисардулел формаби ричIчIизаруна ибн Юнусица (хвана 1123сон). «Формула бинома» рагьана ГIумар Хаямица (хвана 1123 сон).
  • Дифференциалияб исчисление Ньютонидаса гIемерго цебе рагьун букIана Сабит ибн Гурраца (хвана 901 сон) Астрономиялъул гIелмуги лъазабулаан бусурбанал гIалимзабаз. Исламиял пачалихъазул гIемерисел шагьаразда ран рукIана обсерваториял. Гьенир бусурбанал гIалимзабаз гьарулел рукIана гIелмиял цIехрехал. Гьелъул хIасилалда Джордано Бруно (1546-1601), Коперник (1473-1543), Галилей (1564-1642) гIадал гIалимзабаз лъазарулаан гьезул хIалтIаби.

ГIУРУСАЛДАСА БУССИНАБУНА БАРИЯТ МУХIАММАДОВАЛЪ

2026-06-15 (МухIаррам 1448 с.) №12.


«Ас-салам» – магIарул росабалъ

Гьал къоязда магIарул мацӀалда бахъулеб «Ас-салам» казияталъул редакциялъул хӀалтӀухъаби щвана МахIачхъалаялъул  ЦIияб Хушет  поселокалде. Редакциялъул хӀалтӀухъаби дандчӀвана поселокалъул имамгун ва жамагIатчагIазул цоцоялгун. Гьезулгун гьабураб чара-чӀвариялъулъ нижеца...


ХIикматал махлукъатал

ГIанкъра, ичIкIал   ГIанкъра ккола унго-унги гIажаибаб рухIчIаголъи, цадахъго хIинкъиги хIикмалъиги бижизабулеб. Хъанхърабазул классалде гъорлъе унеб букIаниги, гьелъул хасаб сипаталъ гьеб кин букIаниги батIа гьабула хъанхърабаздаса ва цогидалги гьелда релъарал...


Аварагасул ﷺ мажгиталда моцIрол игIтикафалдасаги хирияб

ХIурматиял диналъул вацалгун яцал. Халкъалъул жамгIият гIуцIун буго БетIергьанас цоцазда бараблъун, ай цоцазе кумек гьабиялда хурхинабун.    Хирияб Къуръаналъул аяталда буго (магIна): «Муъминал бихьиналги руччабиги цоцазе кумекчагӀи ва гьудулзаби руго. Гьез битӀараб жоялдалъун...


Имам Бухарил централде щвана

Узбекистаналъул Самаркъанд шагьаралда, имам Бухариясул цӀаралда бугеб халкъазда гьоркьосеб гIелмияб цӀех-рехалъул централде щвана ДРялъул гӀалимзабазул советалъул председателасул заместитель, гӀелмабазул доктор МухӀаммад КъахIиби. Централъул нухмалъиялъулгун букӀараб дандчӀваялда бицана рехсараб...


Аварагасул ﷺ гIамал-хасият

ТавазугI-хIели абураб сипат буго чиясулъ ругел тIабигIатазул хирияб ва тIадегIанаб. Гьеб тIабигIаталъе баян гьабулаго хIакъикъиял, Аллагь ﷻ лъаялде рахарал гIалимзабаз хъвалеб буго, гьеб бугин: «Лагъасда жиндирго напсалъе щибго къадру-къимат, тIадегIанлъи, гьабулеб ишалъулъ цебетIей, вугеб...