Аслияб гьумералде

Бусурбабазул гIелмияб цебетIей

Бусурбабазул гIелмияб цебетIей

Бусурбанал гIалимзабаз кIудияб квербакъи гьабуна дунялалъулго гIелму цебетIезабиялъе. Масала, ибн Синал «Аль-Къанун» абураб тIехь рикIкIуна медицинаялъул гIелмуялъул кьучI лъураблъун. Гьебгиха тIолабго Европаялдаго. Гьеб тIехьалдаса 600 соналъ пайда босулеб букIана Европаялъул университетазда.

  • Рази (864-925) абурав гIалимчияс тIоцебе гIелмияб куцалда баян кьуна тIадерахъиялъе, бакъул унтиялъе, сири баялъе гIадал унтабазе.
  • Ахшамсадиница (1389-1459) тIатинабуна микробал рукIин.
  • Камбур Васимица (хвана 1761 сон) загьир гьабуна туберкулезалъул микроб.
  • Ибрагьим Жассарица (хвана 1009 сон) 1000 соналъ цебего бихьизаруна барас (проказа) унти ккеялъе гIиллаби ва малъана гьеб сах гьабулеб къагIида. Ибн Хатибица (1313-1374) чIезабуна вабаъ инфекциялъулаб унти букIин.
  • ГIаммар абурав гIалимчияс 9 гIасруялъ цебе хIалтIизабуна беразе операция гьабулеб къагIида.
  • ГIали ибн ГIаббасица (хвана 994 сон) операция гьабуна рак унти сах гьабиялъе. Гьес хъвараб «Китаб аль-Малики» энциклопедия жакъаги кIвар бугеблъун ккола.
  • ТIоцебесеб азархана бана 707 соналда, Валид ибн ГIабдулмалик халифлъун вугеб заманалда. ХIисаб гIелмуялъулъги бусурбанал гIалимзабаз кIудияб бутIа лъуна. Гьезул хIалтIабаз жакъаги тамашалъизарула гьанжесел гIалимзаби. ГIалимчи Жак Рислерица тасдикъ гьабулаан ЦIилъиялъул эпохаялъул (15-16-абилел гIасраби) заманалда математикаялъул мугIалимзабилъун рукIанин бусурбабиян. Алгебраялъе кьучI лъурав Хорезмица (780-850) тIоцебе хIалтIизабуна ноль тарих. Гьес хъвана алгебраялъул «Аль-жабр ва аль-Мугабиле» абун цIар тараб тIехьги.
  • Беттаница (858- 929) кьучI лъуна тригонометриялъе.
  • Абул-Вафаца (940-998) тригонометриялъулъ тангенс, котангенс ва косинус абурал гIелмаби тасдикъ гьаруна.
  • Насруддин Туси (1201 - 1274) ккола тригонометриялъул кIвар бугеб хIалтIи хъварав чи.
  • Хисардулел формаби ричIчIизаруна ибн Юнусица (хвана 1123сон). «Формула бинома» рагьана ГIумар Хаямица (хвана 1123 сон).
  • Дифференциалияб исчисление Ньютонидаса гIемерго цебе рагьун букIана Сабит ибн Гурраца (хвана 901 сон) Астрономиялъул гIелмуги лъазабулаан бусурбанал гIалимзабаз. Исламиял пачалихъазул гIемерисел шагьаразда ран рукIана обсерваториял. Гьенир бусурбанал гIалимзабаз гьарулел рукIана гIелмиял цIехрехал. Гьелъул хIасилалда Джордано Бруно (1546-1601), Коперник (1473-1543), Галилей (1564-1642) гIадал гIалимзабаз лъазарулаан гьезул хIалтIаби.

ГIУРУСАЛДАСА БУССИНАБУНА БАРИЯТ МУХIАММАДОВАЛЪ

2026-04-15 (Зул къагIида 1447 с.) №8.


Аварагасул ﷺ асараздасан

Авараг ﷺ мисал босулев чи вукIиналъ, асхIабзабаз Аварагас ﷺ хIалтIизарулел рукIарал алаталцин рехсана. Ибну Асирица баян гьабуна стакан гьоркьохъеб кӀодолъиялъул букӀанин, я гьитӀинаб, я кӀудияб гуреб. Аварагасе ﷺ бокьулаан алатазда хасал цӀарал лъезе, стаканалда цӀарги лъуна «Раян» абун. Гьесул...


Балагьаздалъун хIалбихьи

ХIурматиял бусурбаби, гьаб гIагараб заманалда нилъер Дагъистаналъул бакI-бакIазде бачIана ракIалдаго букIинчIеб къварилъи. Гьелъие сабабалъунги ккана бараб чваххунцIад. Гьелъул хIасилалда Дагъистаналъул тахшагьар МахIачхъалаялда, Хасавюрт районалъул росабалъ ва цогидал бакIазда лъим рукъзабахъе...


СВОялъулал кIочон толаро

«Зебра» абураб спортивияб комплексалда тIобитIана гьабсагIаталда отпускалда ругел СВОялъул гIахьалчагIазе тадбир. Гьелъул хIаракатчагIилъунги церерахъана «Каспий» батальоналъул имамлъун вукIарав ва гьанже муфтияталъул северияб округалда вугев вакил МухIаммад Мукъошдибиров,...


Гьикъизе нечараб бицине намусаб

Свакан вукIуна...   Дун росасе ана цо жигарав чиясе. Ниж рукIана бищунго лъикIал рос-лъадилъун. Гьес рагIи кьун букIана цадахъ гIемераб заман базе, цадахъ сапар бухьине, тира-сверизе. Амма гьанже дир ракI буссунеб буго. Гьев кидаго свакан вукIуна. Сундулго интерес гьечIо гьесие. Дир цониги...


ХIурматиял лъимал!

Нужецаго рахъарал суратал, кучIдул ва цогидал жал гьаб номералде +7 988 458 16 63 ритIизе бегьула!         ГIабдулатIипова Хадижат, 7 сон, Кокрек росу. ГIабдулвахIидов МухаммадгIали, 10 сон, Краснооктябрьский росу. ГIабдулвахIидов Наби, 7 сон, Гъизляр...