Заралияб хiутi-хъумур

Риидалил заманалда гIемерлъула хIутI-хъумур. Цоязул зарал букIуна, цогидазул букIунаро. Кин бугониги, гьезул цо-цоял чIванги ккола. Гьединлъидал пикру ккана гьел чIвазе бегьибегьунгутIиялъул хIукмуялъул къокъабго баян гьабизе.

Аллагь вуго ракьалда бугебщинаб жинца инсанасе пайдаялъе ва нигIматлъун бижизабурав, чиясги гьеб шаригIаталъ бихьизабураб нухалдалъун хIалтIизабизе. Аллагьасул махлукъатлъунги бугеб хIутI-хъумур, жидер рижиялъул аслуго заралияллъун ругел чIвазе бегьула, гьеб лахIзаталда жидедаса зарал батичIониги.

Гьединазда гьоркьор руго аварагас хIадисалъулъ жал рехсарал: «Щуго хIайван буго жидеца зарал гьабулел, гьел чIвазе бегьула хIарамалъул ракьалда ругониги: гъеду, сокол (коршун), гIакъра, гIункIкI ва тIаде кIанцIулеб гьой», - ян (Муслим).

ГIалимзабаз бегьизабун буго хIадисалда рехсаразда релълъинарун гьелго гIадал цо-цоялги, мисалалъе, гьоялда релълъинабун буго бацI. Щибго я зарал гуреб я пайда гурел гIалхуда ругел чIвазе гьукъараб буго. Жидер рижиналъул аслуго заралиял гурел хIутI-хъумур, хIайванал чIвазе бегьуларо, жидедаса зарал яги тIаде кIанцIун пасалъи гьабиялда хIинкъи гьечIебгIан мехалъ.

Ибну ГIабасидасан бицун буго: «Ункъо жо чIвазе аварагас нахъчIвана: цIунцIра, най, гьудгьуд ва сорокопута (гьеб буго бетIерги кIудияб, чохьокь бакIги хъахIаб, мугъги гIурччинаб хIинчI)», - абун (АхIмад).

Байгьакъияс бицараб риваяталда гьеб ункъалдего тIаде къверкъги рехсолеб буго. Гьездасаги чиясе зарал бугони, ихтияр кьун буго чIвазе. Амма тIоцебе гьес хIалбихьизе ккола чIван гуреб, цоги батIияб къагIидаялдалъун гьел тIагIинаризе, нахъе хъамизе. Гьедин гьабиялдалъун хIасил кколеб гьечIони гурони бегьуларо чIвазе. ЧIвалелъулги гьукъараб буго цIаялъ рухIун хвезаризе. Щайин абуни, аварагас абулеб буго цIаялдалъун гIазаб гьабизе Аллагьасе гурони цоги лъиего ихтияр гьечIин (Абу-Давуд).

Гьединлъидал, хIутI-хъумур тIагIинабулелъул, тIоцебесеб иргаялда, хIалтIизабизе ккола гьел жалго нахъе унеб къагIида. Гьиси-бикъинаб гурони зарал батичIони, рекъараб букIина тIагIинариялъул нух хIалтIизабичIого тезеги. Аварагас абунин Абугьурайратидасан бицун буго:

«Цо нухалъ пуланав аварагасда хIанчIун буго цIунцIраялъ ва гьесул буюрухъалдалъун цIунцIрабазул бусенго бухIун буго. Цинги Аллагьасул вахIю щун буго гьесухъе: «Дуда хIанчIараб цо цIунцIраялъе гIоло, БетIергьан рехсолеб букIараб тIубараб умматгойищ дуца хвезабураб?» - абун (Муслим).

Аллагьас цIунаги!

МУХIАММАДГIАРИФ КЪУРБАНОВ, «АС-САЛАМАЛЪУЛ» МУХБИР

2026-06-15 (МухIаррам 1448 с.) №12.

Садакъа ккола бищун лъикIал гIамалазул цояб. Гьеб кьеялдалъун инсан ТIадегIанав Аллагьасде гIагарлъула ва дунялалдаги ахираталдаги кири щола. Аварагас ﷺ абуна: «Бащдаб чамасдакIалдалъунгIаги цIуне цIаялдаса», - ян. ЧамасдакIалъул гьитIинабго кесекалъ чи жужахIалъул цIаялдаса хвасар...

Щал аварагзабазухъе Аллагьас ﷻ тIахьал рещтIарал? Аллагьас ﷻ аварагзабазухъе рещтIарал тIахьазул къадар 104-ялде бахуна, гьезда гьоркьоса 100-яб буго гурараб кагътил мисалалда (свиток) рещтIараб. ХутIараб 4-яб ккола тIехь. Гьезул щибаб букIана цебе рещтIараб ритIухъ гьабулеб ва жидехъе рещтIунеб...

ХIурматиял диналъул вацалгун яцал. Халкъалъул жамгIият гIуцIун буго БетIергьанас цоцазда бараблъун, ай цоцазе кумек гьабиялда хурхинабун. Хирияб Къуръаналъул аяталда буго (магIна): «Муъминал бихьиналги руччабиги цоцазе кумекчагӀи ва гьудулзаби руго. Гьез битӀараб жоялдалъун...

ТавазугI-хIели абураб сипат буго чиясулъ ругел тIабигIатазул хирияб ва тIадегIанаб. Гьеб тIабигIаталъе баян гьабулаго хIакъикъиял, Аллагь ﷻ лъаялде рахарал гIалимзабаз хъвалеб буго, гьеб бугин: «Лагъасда жиндирго напсалъе щибго къадру-къимат, тIадегIанлъи, гьабулеб ишалъулъ цебетIей, вугеб...

Нилъеца гьаб дунялалда гьабуралъул ахираталде босулелдасан буго гьабураб гIамал. Гьелъ, МухIаммад аварагасул ﷺ умматалдаса нилъги гьарун ругелъул, щивас пикру гьабуни рекъараб буго Аварагасул ﷺ гIамалалда релълъараб чан гIамалдай дица гьабулебин абураб жо. ХIадисалда буго инсанасул жаназа нухда...

Заралияб хiутi-хъумур