Ттуршра цIуцIаврин дарман

Ттуршра цIуцIаврин дарман

ХIилба (хельба, пажитник сенной, шамбала, донник голубой) ххяххайссар Европанаву, Ккавкказнаву, Турциянал, Иракьнал, Ираннал ва Дянивмур Азиянал зунттаву. Хьуна дакьайссар Египетнаву ва Эфиопиянаву. ХъунмурчIин ххяххайссар баргъ бурувгсса кIанттурдай, зунттаву.

 

Даруран ишла бувайссар мунил гьанна. Дагъусттаннай махъсса ппурттуву му бур хъинну машгьур хъанай, мунил дарушивруя мюнпат ласласимийгу тамансса бур.

Аьрабнал духтуртурал учайсса бивкIссар: «ХIилбалуву цуксса мюнпат буссарив кIулссания, халкьуннал му мусил багьлунгума ласунссия», – куну.

ХIилба ишла бувайссар чIярусса цIуцIавурттан даруну, хIазран бакъар мунийн «ттуршра цIуцIаврин дару» учайсса. Англиянал аьлимчу-духтур Клебер тIий ивкIссар: «Цинцилттал ца чулий циняв даруртту, вамур чулий хIилба биширча, цинцилтту архIал дацIанссия». Аьвзал заманная шинмай халкьуннал хIилба ишла бувайсса бивкIссар цалва къашайшалт хъин буван.

Аьрабнал духтуртурал хIилба ишла бувайсса бивкIссар щавурдан мазьру дуваншиврул.

Китайнаву му ишла бувайсса бивкIун бур грыжа, бургъил зурзу (лихорадка) хъин дуван, ччаруллу, пурпуххи, бювчIун бишив цIуцIисса чIумал, адиминал гуж чан хьусса чIумал. Мукунма, хIилбалул дарурал хъин дувайсса диркIссар лякьа кьянкьа шаву, гьутрурдал цIуцIавуртту, лахъсса холестерин, арамтурал къашайшивурду.

Индиянал хIакинтурал хIилбалийну хъин дувайсса диркIссар язвалул цIуцIавуртту ва хъаннил къашайшивурду.

ХIилбалул кумаг бувайссар хъугьу хъин буван, чурххал кIиришиву яларай дутан, иммунитет цIакь дуван. Диабет дусса инсаннангу хIилба хъинссар тIий бур.

Абу Аьли ибн Сина (Авиценна) чичлай ивкIссар: «ХIилбалийну кумаг шайссар кьакьари цIуцIиманан, хъазамравусса цIуцIавурттан, паракьат бувайссар хъугьу ва астма, хаснува ницIащал хIала шахьарча. Гьивчул ссиркалущал шавхьсса хIилба хъинссар ххюттукалул язвалун. Щинаву шавхьун хIачIарча, лякьа хьюму шаврин кумаг шайссар. ХIилбалул нагь хъинссар цIумулул дурухрулун. Му нагь ницIащал шахьарча, мунил кумаг бувайссар ххютукалува чапалшиву дуккан дуван, кIущин баву бигьа шайссар, геморойран кумаг бувайссар».

Грипп, бронхит, ларингит, синусит, пневмония, туберкулез, лахъисса хIаллай бивсса хъугьу, бронхиальная астма хъин давриву хIилба хъинну гужсса дару хъанахъиссар. ХIилба шавхьусса щинал марцI бувайссар цIуму, ччаруллу, ххюттука.

Духтуртурал увкуну бур, лякьлуву оьрчI бусса хъамитайпалун хIилбалул дару букаву къахъиншиву цалчинсса ряхва зуруй.

ХIилбалул чайлул оьттувусса сахар ва холестерин ялавай бувайссар. Му бакъассагу мунил хъаннил накI духлаган къадитайссар.

ХIилба машан ласун шайссар гьанна-уртту дахлахисса кIанай ягу исламрал тучаннава.

 

МухIаммад Оьмаров

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Суал-жаваб

КIия инсан куннайн ку данди буклакисса спортрал журардая Исламраву ци увкуну бур? Цувагу, цала чIаравмигу буруччинсса ниятрай спортрахун багьаву, чурххал цIуллушиву дуруччаву Исламраву хъинчулий ккаккан дурну дуссар. Аммарив цаппара шартIру дусса спортрал журарду бунагьссар: Данди буккаврил ягу...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


НеъматирттацIа къахьун дуккайсса дуаь

Оьмардул арснал Аьбдуллагьлул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса дуаь дайва куну:   اللهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ، وَتَحَوُّلِ عَافِيَتِكَ، وَفُجَاءَةِ نِقْمَتِكَ، وَجَمِيعِ سَخَطِكَ «Алла́гьумма инни́ ао́ьзу бика мин зава́ли ниъматика ва тахIаввали...