ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

ЛитIун бучIисса ущщу-щулгъи

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Ва аьрщарай думур зун Заннал ляхъан дурссар» («аль-Бакьара» суралул 29-му аят). Аллагьу Тааьланал инсан ва аьламраву думур ляхъан дурну дур Цайнна тIааьт-эбадат дулланшиврул. Инсаннал мюнпатран ляхъан бувну бур хIайвант, жанаварт ва ущу-щулгъи. Дунияллий думуния инсаннаща бюхълай бур хайр ласун, дин-исламрал дазурдава укъав-ккун.

 

Жанаварт ва ущу-щулгъи Заннал махлукьат бунугу, миннува зарал бувайми литIун ихтияр дуллуну дур, мукунминнувун щак бакъа бухлахиссар шатри, къулчча кIулли ва мичIакру. Аьишатлул бувъсса хIадисраву бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: «Ххюнния щак бакъа зарал буссар, гай литIун бучIиссар «ХIарамрал» аьрщарайгума: хъатIу, итаргу, аькьраб, кIулу ва жинджрал хьусса ккаччи»» (Бухари, Муслим). Цамур хIадисраву кIайннул ялун ххи бувну бур лухIи хъатIугу.

Диндалул аьлимтурал тIимунийн бувну, ихтияр дуссар бивчIан кIайннуха лавхьхьусса цайми жанаварт ва хIайвант, масала барцI, цIиникь ва м.ц.

ЧIявучин зарал къабувайсса жанаварт ва хIайвант литIун бучIиссар, гайннуя зарал бияврия нигь дусса чIумал. Масалларан, зарал къабуллалисса битIикьукьу дирчIан къабучIиссар.

Ибну Аьббаслуя бивну бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ къадагъа дирхьуна мукьва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, жула́н-чIелму ва духъажари» (АхIмад, Абу Давуд).

Имам Байгьакьил луттиравусса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавсил къадагъа дирхьуна ххюва хIайван бивчIаврий: битIикьукьу, най, оьрватIи, сарда ва духъажари».

Вай хайват ва ущу-щулгъи ца агьамсса багьана бакъанува литIун ихтияр дакъассар. Мунил хIакъираву хIадисирттаву бур укунсса бусала: «Ца идавснайн битIикьукьул кьацI куссар. Ганал буюр бувссар танмихIран битIикьукьрал къатта ччуччин. Яла Заннал ﷻ ганахь увкуссар: «Аллагь хъун уллалисса (тасбихI) ца жямат ччуччав гайннувасса цаннил вийнма кьацI увкунутIий?» (Муслим).

ХIайвандалия ягу ущу-щулгъилуя инсаннан ягу ганал хъуслин зарал бухьурча, литIун ихтияр дуссар, цамур куццуй ххассал хьунсса сант дакъасса чIумал. Цамур куццуй учин, цал хIарачат бан аьркинссар ликъавтIунма дару-дарман бувну ягу цамур куццуй лихъан бан. Къабюхъарча, бивчIан бучIиссар.

Ущу-щулгъи, жанавар бивчIан багьлай бухьурча, рахIму-цIими хъама битан къабучIиссар. Масала, сагъну бунува цIараву ччуччин ихтияр дакъассар. Бигьану, анаварну, аьзият къахьунну бивчIансса куц язи дугьан аьркинссар.

 

НурмухIаммад Изудинов

 

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...


Суал-жаваб

ЧIявуну баяй имам Магьди уккавай уссар тIисса хаварду. Му имамная кутIану бусарча ччива. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Имам Магьдинал цIа ттул цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар, ганал буттал цIагу ттул буттал цIаниха лархьхьусса дикIантIиссар». Имам Магьди икIантIиссар Идавсил ﷺ...


Бала-апатIирттая буруччайсса дуаь

АпатIру, дардру инсаннал оьрмулуву ччя-ччяни хьуна дакьай. Пашманмургу, ххаримургу жуйнна дияйссар Аллагьнал ﷻ чичрулийну. Мунияту, захIматсса иширавун багьсса чIумалгу куклушиву, бигьашиву Заннахь чIа учин аьркинссар.   Цумур дуаьри дуккин аьркинсса апатIрая, мусиватрая буруччиншиврул?...


Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.   Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив...