Алжаннавун буххан буваймур

Алжаннавун буххан буваймур

Инсаннансса яла хъунмур талихI – Аллагьнал ﷻ рязишиврийн ияву. Мукунманансса бахшишругу – абадлийсса неъматрайн Алжаннавун уххавур. МухIаммад Идавсил ﷺ тамансса хIадисирттаву бувсун бур Алжаннул неъматру лайкь хьуншиврул дуван аьркинсса давурттая. Ва макьалалуву гайнувасса цаппара чичинну.

 

Аллагьнайн ва Заннал Илчинайн вих шаву (иман дишаву)

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ вихну, ххювагу фаризасса чак буллай, Рамазан зуруй зума дугьлай ивкIма Алжаннавун уххантIиссар (аль-Бухари).

 

Аллагьная , Идавсия ва диндалия рязишиву

ХIадисраву тIий бур: «"Рази́ту би-Лля́гьи Раббан, ва би-ль-Исля́ми ди́нан ва би-МухIаммадин салляллаhу ‘аляйhи ва саллям набийян" учайма Алжаннавун уххантIиссар.

Мяъна: «На рязиссара Аллагь – ттул Зал ушиврия, Ислам ттул дин душиврия, МухIаммад ﷺ – жучIан гьан увсса Идавс ушиврия» (АхIмад, ан-Насаи, аль-Байгьакьи).

 

Лайкьсса куццуй ХIаж щаллу баву

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ кьамул бувсса ХIажлил чири – так Алжанни» (АхIмад).

 

Хъинсса хасият

Идавсихь ﷻ цIувххуну бивкIссар, инсан Алжаннавун уххан яла кумаг баймур тIул цумурди, куну. «Аллагьная ﷻ нигьа бусаву ва ххуйсса хасият душиву», – увкуссар Идавсил ﷺ.

 

СситтучIа ссавур даву

Абу-Дардал миннат бувну бивкIссар МухIаммад Идавсихь ﷺ цува Алжаннавун уххан увансса аьмал буси куну. Идавсилгу ﷺ увкуссар: «Сси мабизларда, ина Алжаннавун уххантIиссара» (ат-ТIабарани).

 

Маччачу ивчIайхту ссавур даву

Идавсил ﷺ увкуну бур: «Аллагь Тааьла тIий ур: "Цана ххирасса инсан дунияллия лавгукун, Ттуясса чирилийн умуд бивхьуну ссавур дурманан цамур чири – так Алжанни» (аль-Бухари).

 

Ятинтурай аякьа даву

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Ятиннай аякьа дувайма Алжаннаву ттучIан гъанну икIантIиссар вай кIива кIисса кунма». Укунгу куну, идавсил цала канийсса кIива кIиссурайн ишара дурссар (аль-Бухари, Муслим).

 

Мизит баву

«Ва дунияллий Аллагьнахлуну ﷻ (дакIмарцIну) мизит бувсса инсаннан Аллагьнал ﷻ Алжаннаву къала (къатри) хIадур бувантIиссар», – увкуну бур хIадисраву (аль-Бухари, Муслим).

 

Маз ва чурх буруччаву

ХIадисраву тIий бур: «Цала мазрал ва аьвратрал бунагьирттая уруччин махъ буллума Алжаннавун уххантIишиву на махъ буллай ура» (аль-Бухари).

 

Алжан чIа учаву

Кьинилун шамилла ва дуаь дуккайманан Алжан буссар куну бур хIадисраву: ««Алл́агьумма инни́ асъалюкаль-джанната ва аоьҙу бика мина-н-на́р!»

Мяъна: «Я Аллагь, на вихь чIа тIий ура Алжаннавун уххан аву ва цIарая (Дужжагьрая) уруччаву» (ат-Тирмизи).

 

Элмулул ххуллийн уккаву

«Элму ласун (лахьхьин) ххуллийн увкманан Аллагьнал бигьа бантIиссар Алжаннавунсса ххуллу» (Муслим).

Душру хъуни баву

Аьбдуллагьлул арснал Жабирдул бувсун бур Идавсил ﷺ укунсса махъру увкушиву: «Шанма душ лайкьну, цIими бивхьуну хъуни бувсса адиминан Алжан буссар». Ца инсаннал цIувххуну бур: «КIива душ бухьурча?» «КIива бухьурчагу (Алжан буссар)!» увкуну бур Идавсил ﷺ. (АхIмад, аль-Бухари).

 

Чакру мизитраву баву

Абу Гьурайрал бувсун бур укунсса хIадис: «КIюрххил ва гьанттайн чIумал мизитравун ачайманан Алжаннаву хъамалушин (лайкьсса кIану) хIадур байссар» (аль-Бухари, Муслим).

 

«Аятуль-Курси» буккаву

ХIадисраву увкуну бур: «Гьарца чаклил хъирив «Аятуль-Курси» буккайманал ва Алжаннул дянив так бивкIу буссар» (Насаи). Ванил мяънагу: инсан Алжаннавун къауххаврил багьана – уттигу дунияллий уттавану ушивур.

 

Азан (акбар) учаву

Ибн Оьмардул бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «АцIния кIира шинал мутталий акбар (азан) тIий ивкIсса инсан чара бакъа Алжаннавун уххантIиссар. Гьарца азандалух мунан ряхцIалва хъинбалалул чири буссар, гьарца кьаматрах – зувива хъинбалалул чири буссар» (Ибн Маджагь).

 

Шамил МухIаммадов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...