РувхIанийсса мюхчаншиву

РувхIанийсса мюхчаншиву

Ца аькьлукарнал увкуну бур: «ЧIиллул дурсса щаву ччяни хъин шайссар, мукъул диян дурмур – абадлийссар». ЦIуцIисса базу кIива-шанма гьантлува, нюжмардува, зурува хъин шай, тIааьн бакъасса мукъул асар яруннин къачIаларчагу, мунил хIасил ххуйсса къашай.

 

Му куццуй, нитти-буттал зумату бувксса кьутIинсса мукъул мюрщисса оьрчIал дакIнин хъин къашайсса щаву диян дуван бюхъайссар. ОьрчIру кьякьлухун бишаву, нигьал баву, чапалсса маз ита бакьаву, мудан аьйрду дуллалаву, цайминнал хьхьичI дяъви баву – вай гьарзад дикIан цукунчIав къабучIиссар оьрмулул ххуллийх дахьва цалчинсса шаттирду ласласисса, цувагу цала лагмасса дуниялгу кIул дуллай айихьлахьисса инсаннащалсса арардаву.

Ттизаманнул аьлимтурал чIярусса хъиривлаявуртту дурну дур ва масъалалул хIакъираву. Миннал тасттикь бувну бур чIивисса оьрмулуву оькки буллай бивкIсса, ссугру, къалмакъаллу ккарксса оьрчIал психикалун хъунмасса, оьрмулухунсса асар биян бувайсса зарал шайшиву. Мукунсса инсантал ччя-ччяни депрессиялул бугьайсса бур.

Гарвардрал университетраву бакIрал ня ххал дувайсса технологиярдал хъиривлаявурттал ккаккан бувну бур энадрай, къалмакъаллай хъуни хьусса оьрчIал дакIурдиву мунил асар оьрмулухун личIайшиву, хъуна хьувкун нярал нукьсаншивуну ялун личайшиву.

Мукунма, American Journal of Psychiatry тIисса американал психиатриялул журналданул машгьур дурсса хъиривлаяврил тасттикь бувну бур мукъуйну кьюкьин увсса, нигьал увсса инсаннал бакIраву щаллуну ня зузи дувайсса вещество чан шайшиву.

Психологиялул аьлимтурал цамургу хъиривлаяву дурну дур 18 шинава 25-ннийн бияннинсса жагьилтурал дянив. Миннал кIул бувну бур чIивиний чIяруну къалмакъаллу ккаклай бивкIсса, нигьаву, кьюкьалалуву хъуни хьусса инсантал чIявучин сси бизайсса, энад бусса, ва мукунма, депрессиялувун багьайсса ва заралсса хасиятру дусса шайшиву.

Психологиялул пишакартурал тIимунин бувну, инсаннал аькьлу цила багьайкун итххявххун, ишлану бачиншиврул, чара бакъа му инсаннай чIивинияцIа аякьа ва тарбия дуллан, урувччуну итан, ххира-ххуй уллан аьркинну ур.

Ччаву – нитти-буттал ва оьрчIал дянивсса арардал ттарцIри, гьанури. Оьккисса тIул дурсса чIивитIуйн дяъван, нигьал уллан къабучIиссар. ОьрчIай аьй дуван къабучIиссар, так мунал дурсса тIул оьккишиву чIалачIи буванни аьркинсса.

ОьрчIахь кьутIинсса махъ учайхту, га цахва цува уруглан икIайссар дагьанттувух куна нитти-буттал цанма бивщусса кьиматравух. Цамур куццуй учин, оьрчIан цува чIалан икIайссар оьккину ягу ххуйну, оьну ягу хъинну так хъуниминнал увкусса мукъуя бувчIусса куццуй.

ТIааьн бакъасса мукъурттил оьрчIаву хьун дувайссар ххуй дакъасса хасиятру: вихшала дишин къакIулшиву, цайна цува вих акъашиву. Нигьа усайсса, цала махъ бацIан буван къашайсса инсан шайссар. Яла оьккимургу – цува щинчIаввагу ххирашиву щак тIун икIайссар.

Хъалашиврул оьрчIан биян бувайсса зарал элмийсса чулуха ххал бувну махъ, дакIнин бутанну диндалулмур чулгу. Исламрал оьвтIиссар хъиншиврийн, хъалашиву кьамул къадуллалиссар, къащи хьунсса махъ учин ихтияр дакъассар.

Заннал жуйнма аманат бувсса оьрчIай аякьа даву къуртал къашайссар так миннан дукия-хIачия ва лаххия щаллу даврийну. Жула буржри миннал рувхIанийсса мюхчаншивугу бакIрайн ласаву.

Ахирданий дакIнин бичин ччива щала дуниял-аьламрал цIимину гьан увсса Идавсил ﷺ махъру: «РахIму бакъаманай рахIму къабувантIиссар».

 

Самия Оьмарова

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...