ТIайлашивруясса бусала

ТIайлашивруясса бусала

Оьмар ибн Аль-ХатIтIаб халифсса чIумал укунсса иш хьуну бур.

 

Оьмар мизитраву yнува ххал хьуну бур кIия жагьилнал ца адимина увгьуну цала хъирив увцуну най. Оьмардул цIувххуну бур миннахь: «Зу ци дуллалиссару?» – куну. «Я муъминтурал хъунама. Ва адиминал жул ппу ивкIунни», – жаваб дуллуну дур миннал. «Му тIайлассарив, ина ивчIав миннал ппу?» – цIувххуну бур Оьмардул адиминахь. Адиминал бувсуну бур Оьмардухь хьумур: «Ттул варани лухччиний канай буна миннал буттал аьрщарайн бувххуна. Мунан цала аьрщарай варани ккавккукун, ганийх чару бивщуна. Му чару варанттул иттав щуна. Ттун сси бивзуну нагу мунайх чару бивщуссия. Дирсса щавулул му ивкIуна». Оьмардул цIувххуну бур жагьилтурахь: «Зу мунан ци бан ччай буру?» «Жу бивкIулух кьисас ласун, ва адимина ивчIан ччай буру», – увкуну бур жагьилтуралгу. «Хъинни», – увкуну бур Оьмардул.

«Я муъминтурал хъунама, миннат бур вихь, цахъис чIун дулаву ттухьхьун. Ттул чIивима уссу уссар. Уттигъанну жун чIярусса хъус кьариртуну жул ппу ивкIунни. Хъус дусса кIану ттун бакъа къакIулссар», – миннат буллан ивкIун ур адимина. «Туну ина ци бан ччай ура?» – цIувххуну бур Оьмардул. Шавай лавгун, уссихьхьун хъусгу дуллуну кIура аян», – увкуну махъ буллуну бур га адиминал. Оьмардул цIувххуну бур мунахь: «Урив цукIуй ина зана къахьурча вихлу жуав дулунсса?» Адиминал бувсун бур акъашиву. Оьмардул увкуну бур цахлура жуав дулунсса инсан къалявхъссаксса ита акьин къахьунссар куну. Ва щалва иш хъанай бивкIун бур мизитраву. Мизитгу бивкIун бур халкьуннал бувцIуну. Адимина лагма-ялттугу урувгуну цIувххуну бур: «Урув жул дянив ттухлу жуав дулунсса инсан?» ЩилкIуй жаваб къадуллуну дур. Оьмардул ялагу увкуну бур: «Агана вин вихлура жуав дулунсса инсан къалякъирча ттуща ина ита акьин къабюхъянссара». Му адиминал ялагу увкуну бур циняв бавтIминнахь: «Урув зул дянив ттухлу жуав дулун хьунсса инсан. Лажиннича бусурманчунан кумаг аьркинсса чIумал мунан кумаг бувансса инсан къахьунтIиссарив?»

Цакуну халкьуннал дянива ца инсаннал ка гьаз дурну дур. Га ивкIун ур Абу-Зар , Идавсил ﷺ асхIаб. Оьмардул цIувххуну бур мунахь: «Абу-Зар, инава ци дуллалиссарав кIуллив вин? Ва зана къахьурча ванахлу инава ивчIантIишиву кIуллив вин?» «Ттун кIулли нара дуллалимур», – увкуну бур Абу-Зардул.

Оьмардул ита авкьуну ур адимина шавай. Гьантта лавгун бур, кIива, шамилчинмур кьини ахттакьун чаклил чIун дуркIуну дур. Адимина ттигу зана къавхьуну ур. ИвкIусса адиминал арсру Абу-Зардул къатлувун бувкIун увкуну бур: «Жу вихь бакъаяв ганан кумаг мабувара тIий. Га ттигу къаувкIунни. ЧIал къавхьуну вил бакI хъачIунттая дагьантIиссар». «МаркIачIан чаклил чIун дучIан дурархха ттигу», – увкуну Абу-Зар шавату увккун мизитравун лавгун ур.

Щалва шагьру бивкIун бур ванал бакI кьукьинссар, цува хъинну авадансса унугу цичIав буван бюхълай акъар тIий.

ДуркIун дур маркIачIан чаклил чIун. Цакуну мизитравун увххуну ур га ита авкьусса адимина.

Оьмардул махIатталгу хьуну цIувххуну бур ганахь; «Ина циван зана ивкIра, нания вил хъирив цучIав гьан къаував. Вищания къаучIангу бюхълай бия». «Я муъминтурал хъунама. Ттун ччай бакъар халкьуннал увкуну, бусурманнал махъгу буллуну бацIан къабувай». Яла Оьмардул цIувххуну бур Абу-Зардухь: «Ина цан рязий хьуссияв вина къакIулсса инсаннахлу жуав дулун?» «Я муъминтурал хъунама. Ттун ччай бакъая халкьуннал бусурманчунан кумаг аьркин хьусса чIумал щилчIав кумаг къабувунни увкуну». Оьмар урувгун ур кIиягу жагьилнах. Миннал увкуну бур: «Я муъминтурал хъунама. Ина барашинна дува, жул буржри вай багъишла битан».

 

Ххирасса уссурвал ва ссурвал! Халкьуннан жуятува кумаг аьркинну бикIай. Цавайннан аьркинну бикIай канийну бувсса кумаг, цайминнан арцуйнусса ва м. ц. Бюхълай бухьурча жущава шаймур бувну миннал хIал баххана хьунмур буван аьркинни жунма.

Абдуллагь ибн Мубараклул увкуну бур: «Жура дуллалисса чIириссар тIисса давугу чIявуну АллагьначIа ﷻ хъуннану лякъайссар дурсса ниятрайну. Хъуннассар тIисса давугу лякъайссар АллагьначIа ссанчIав дакъану мура дурсса ниятрайну».

 

ХIамзат МухIаммадов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


Кьурбандалул байран

Кьурбандалул кьини – Исламравусса яла агьаммур байран хъанахъиссар. Аьрабрай ванийн «Эд аль-АдхIа» учайссар. Му хъанахъиссар Зуль-ХIижжа зурул 10-мур кьини. Мунил хъиривсса шанма гьанттагу байрандалул гьантрину ккаллиссар, миннуйн «ташрикьрал» гьантри...