Идавсил ﷺ мюъжизатру

Идавсил ﷺ мюъжизатру

Мюъжизат учайссар Аллагьнал ﷻ цала идавстуран дуллусса, ляличIиссара караматрайн, миннал идавсшиву тасттикь дуваншиврул ккаккан дувайсса.

Имам Бухаринал ва имам Муслимлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Жабирдул бувсун бур: «Бусурман Мадиналул лагма хандакь (ров) дихлахисса чIумал, ттун хIисав хьуна МухIаммад Идавс ﷺ хъинну ккашил хьуну ушиву (буслай бур га кьини бархI тIайла бацIан буван хьуншиврул Идавсил ﷺ лякьлуйн кьасса чару бахIайсса бивкIшиву). Яла на Идавсия ﷺ ихтияргу ларсун ттула щарссаничIан лавгун учав: «ВичIа ци дур дукра дувансса, Идавс ﷺ хъинну ккашил хьуну чIалай урхха?!», – куну. «Ца ссахI хъалул ва ца яттил хIайван бур» – увкуна ганил. На гацIана га хIайван биххав, щарссанилгу хъалуя иникIма дуруна. Жу дикI шахьан цIарай кIункIур бизарду. Яла на махъунай лавгун, Идавсихь ﷺ кьюлтIну учав: «Инагу, вищалва цаппара агьалигу бачи ттучIан дукра дукан», – куну. «Дукра циксса дур?» – цIувххуна Расулуллагьнал e. Бувсукун ганал увкуна: «Насуча, вила щарссанихь жу бучIаннин кIункIур цIарая мабукьара уча, иникIмалия ччатI шахьлайгу мабайбишари!» – куну. Яла Идавсил ﷺ гиккусса гьарцаннан баянну, бюхттулсса чIуний увкуна: «Жабир дукрагу дурну жуйнма хъамалу оьвтIий ур, мунияту циняв бухьхьияра!» – куну. Ттун хъинну нач хьуна, гайннан цинявннан диял хьунсса дукра ттучIа дакъая. Яла на анаварну шавай лавгун, щарссанихь бусав Идавс ﷺ асхIабтуращал жучIана хъамалу най ушиву. «Ганан кIулссарив жучIара чансса дукра душиву?» – цIувххуна щарссанил. «КIулссар» – учав на. «Аллагьнан ﷻ ва Идавсин ﷺ хъинну кIулссарча ссаву ци буссарив, нигьа маусара!» – увкуна щарссанил.

Хъамал бувкIукун, ччатI шахьан хIадур дурсса иникIма Идавсил ﷺ хьхьичIун дугьав. Расулуллагьнал иникIмалийн уфгу увкуну, дуаь дурккуна, ганиву барачат гьарза хьуншиврул. ДикIул ялувгу мура куццуй дуаьгу дурккуну, Идавсил ﷺ увкуна: «ЧчатI шахьлан винма кумаг бувансса ца инсангу уцача, кIункIурдува дикIгу дуккан дуллалу, га цIарайва бунува» – куну. ТтучIан дукралийн бувкIсса бусурман азаруннин бивсса бия. Валлагьи, гай циняв буччиннин дукрагу дуркуну лавгуна, амма жул кIункIурдуву нукIура кунна дикIгу шахьлай дия, щингу щарай дия. Гай иникIмалиягу ялагу ччатI шахьлайнма бия». Мукунсса мюъжизатру Идавсил ﷺ цимиллагу ккаккан дурссар. Ца чIумал Абу ТIалхIатлул оьвкуну бивкIссар Идавсийн ﷺ цачIанма хъамалу. Гайннал хьхьичI бишин Абу ТIалхIатлучIа бивкIун бур ца-кIива ччатIул касак ва цаппара чассаг. Идавсил ﷺ цащалва бувцуну бур циняв цалва чIаравми. Мяй-мяйя буххан буллай, гай чансса дукиялул циняв буччин бувну бур. Микку Идавсил ﷺ увкуну бур Абу ТIалхIатлул щарсса Уммусалимлухь: «Уммусалим, вил дукралул чаншиву, дуркуминнах бурувгун» – куну. Ганил увкуну бур: «Тай инсантал ттула яруннин къаккавкссания, на учинтIиссия дукралин щилчIав карагу ларну дакъар куну!» (Муслим, Байгьакьи, Абу Нуаьйм).

Бухарил ва Муслимлул бувсъсса цамур хIадисраву увкуну бур ца чIумал Идавсил ﷺ кIива-шанма кIюлаччатIух мукьа инсан уччингу увну, цала ичIувминналгу букан бувну, ялагу кIюлаччат бухкъалавгун ливчIун бивкIшиву. Цамур чIумал Башир бин Саид тIисса асхIабначIан бувкIун бур ганал щарссанил гьан бувну чан-кьансса чассагущалсса душ. МухIаммад Идавсил ﷺ щяв пардав дуртун, чассаг ганийн бичин бувну, Мадиналул лагма хандакь дуклакисса циняв асхIабтурайн оьвкуну бур дукра дукан. Гай циняв буччиннин чассаггу бувкуну махъунмай зана бивкIун бур. (Байгьакьи).

«Табук» гъазаватрайсса чIумал асхIабтурал бувсун бур Идавсихь ﷺ цачIара дукра духлагавай душиву. Идавсил ﷺ буюр бувну бур цинявнначIа думур ца кIанайн датIияра, куну. ДартIукун, дуаьгу дурккуну, канаки, куну бур. Гиккусса циняв халкьуннал дуркуну, махъ дукансса цащала ларсукунгу, дукра къадухларгун дур. Имам Бухаринал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ Зайнаб бувцусса кьини ганачIан ларсун бувкIун бур чассагуя, нагьлия, нисирая ва иникIмалия дурсса дукия. Анас-асхIаб ﷺ гай дукра ларсун увкIукун, Идавсил ﷺ ганайн буюр бувну бур пулансса инсантурайн дукралин оьвча, куну. Ми бакъассагу ххуллийх винма хьуна бавкьумигу шиккун буца, куну бур». Хъамал бувкIукун, Идавсил ﷺ гай чансса дукралул ялув цала ка дирхьуну, лагьну ца дуаь дурккуну дур. Яла буюр бувну бур ацI-ацIа буххан буллалияра, «бисмиллагь» увкуну канакияра, куну. Мукун бухлай шанттуршунния ливчусса асхIабтурал дуркуну дур гай чан-кьансса дукия. «Дуркуну къуртал шайхту, лирчIмур на махъуннай ласав, амма къакIулли гай ларсун увкIукун чIярусса диркIссарив, ягу махъуннай ларсукун чIярусса лирчIссарив!» – увкуну бивкIун бур Анаслул. Укунсса мюъжизатру МухIаммад Идавсил ﷺ хъинну чIярусса диркIссар.

ХIАЖИ РАМАЗАНОВ

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...