бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДугIя кьабулбирнила 10 тяхIяр

ДугIя кьабулбирнила 10 тяхIяр

ДугIя кьабулбирнила 10 тяхIяр

ДугIя – бусурмантала ярагъ саби (хIядис).

 

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ  сунела лугъри сунечи балга – дугIяличил дугьабилзахъес жибариб ва ил кьабулбирниличила буриб. Амма бусурман адамла гьарил баркьудила кадизахъурти шуртIри, бутIни, тяхIяр-кьяйда, дигести ва хIейгести анцIбукьуни лерти сари. Имам Абу ХIамид аль-Гъазалини сунела «ИхIйя гIулюм ад-дин» жузлизир ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ  дугьаилзнила цацадехIти тяхIурти гьаладирхьули сай.

 

 

Аллагьличи ﷻ  дугьаилзнила 10 тяхIяр.

  1. Замана декIарбарни

Аллагьличи ﷻ  дугIяличил дугьаизес багьандан лайикьси замана декIарбарес гIягIниси саби, мисаллис, ГIярафатличи тIашси замана, Рабазан базлизиб, жумягI бархIи, дугила замана таманбирухIели яра шаладикес гьалабси манзил.

  1. ТяхIяр-кьяйда

Аллагьличи ﷻ  дугьаилзес гIягIниси саби чердикIибти тяхIяр-кьяйдализиб, мисаллис, сужда бирухIели, гъазаватлизиб, забли урзухIели, дехIибайчи жибирухIели (икьамат), дехIибала таандиубли гIергъи ва илкьяйдали цархIилтира.

Имам Ан – Нававини имцIабирусири, ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ  адамла уркIи кIантIибиубхIели дугьаилзес гIяхIси биъни.

  1. Кьиблаличи дяхIчили кайзни

Балга-дугIяличил дугьаилзу-хIели Кьиблаличи дяхIчили кайзурли, някъби закличидяхI гьадуцес чебиркур, балга таманбиубли гIергъи дяхIличирад хIяршдарес.

  1. ГIяшси тIама

ТIама гIяшбирес гIягIниси саби балга – дугIяла дугьби дурухIели, я дебали ахъли, я дебали гIяшли хIебиэсли.

  1. Дугьби декIардирни

ЧевяхIсиличи дугьаилзули дугьби рифмаличил каргьес къайгъибарес гIягIнидеш агара. СенкIун гьарил балгаличил илкьяйда дугьаилзес вируси ахIен, ил тяхIярли урехи леб дугIялизиб адамли дазурби дулънила. БегIлара гIяхIси саби илхIели Идбагли ﷺ дурути дугьби тикрардирес. Динна гIялимтани бурули саби: «Аллагьличи ﷻ  дугьаилзен мукIурдешла ва хIяжатдешла дугьабачил.

  1. МутIигIдеш, мукIурдеш, диги ва урехи

Аллагьличи ﷻ  дугьаилзухIели адамли мутIигIдеш, мукIурдеш, диги ва урехи дакIудирес чебси саби, сенкIун Аллагь ﷻ  Кьуръайзив викIар: «Марлира, илди гIяхIси барес къалабалири, Нушачи гъирали ва урехили гьуцIбирули дугьабилзути ва Нушала гьалаб мукIурти. (сура Аль – Анбияъ)

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ  илкьяйдали буриб: «ЖидикIеная хIушала Аллагьлизи ﷻ  мукIурли ва дигIянни». (сура Аль – Араф).

  1. ЧIумали кайзни

ШаригIятла имцIатигъунти хъарбаркьуни хIясибли, балга – дугIялизиб чIумадеш дакIудирес чебси саби ва жаваб чарбирниличи васвасхIейкIули вирхес. Суфьянбин ГIуяйна викIар: «Гьарил хIузашивадсини хIушачила балуси лебнили Аллагьличи ﷻ  балга – дугIяличил дугьаизес диргалабулхъуси ахIен, сенкIун Аллагьли ﷻ  Сунела бегIлара вайси жан иблислисра балли жаваб бедиб.

  1. Балга – дугIялизив чекайзни

Чараагарси саби балга – дугIялизиб чекайзурдеш дакIудирни, гьарил хIяйна-хIяйна тикрарбирули ва жаваб бакIес бахъхIи буънилизи халхIебирули.

  1. Аллагь гьанушили балга бехIбирхьни

Балга – дугIя ЧевяхIси Кьудратла ВегI гьанушили бехIбирхьес гIягIниси саби.

 Имам – Навави викIар: ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ  шукру ва баркалла багьахъурли, Аллагьла Расуллис ﷺ баракат тиладибарили балга – дугIя таманбаресра чебси саби.

  1. Тавбадарни ва кебасибси урхIла лебдеш бегIтас чарбарни

Балга – дугIялис жявли жаваб чарбирнила бекIлибиубси сабаб саби тавба дарни, урхIла секIал чула бегIтас чарбарни ва Аллагьличи ﷻ  дугьаизни.

Имам Аль – Гъазалини гIурра лукIули сай:

Чили-биалра хьарбаэс асубирар: «Сегъуна пайда лебхуси балга – дугIяли, эгер кьадарси сеналра бетарули биалли?» Багьирая илкьяйдали, кьадарси балагь – мусибатра балга – дугIяла кумекличибли чебарбукес ва Аллагьла ﷻ  уркIецIи гIеббаэс бируси саби, бирхъуси ярагълис щит гьалабиз кьяйдали, шин – ванзализирад духълуми гьардакIахъес сабаб кьяйдали. Гьалабизли сунечи чегибси урги тIашиуси саби, тяп илкьяйда цаличил ца къаршидиркути сари дугIя ва балагь – мусибат.

 

МухIяммад МяхIяммадов

 

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Игитуни – гьар бархIила гIямрулизиб

Хьунул адам ва биштIати берцахъиб   Ишди бурхIназир Дагъистайчи чедакIибти тIабигIятла гьанагарти анцIбукьуни къячхIедикибти цалра дагъистанлан кахIелун ургар илини гьанбикиб. Дигалли шагьуртазир, дигалли шимазир, дахъал заб-марка дарили, гьар бархIила гIямрулизир, бекIахъудила шуртIразир...