бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Маймуна

 

Ил бахъал биштIатачилси хъалибарглизир акIубсири. Илала дудеш ХIарис Кьурайш кьамла гьавкьябазивад ца сайри. Илини лебилра рурсбас лайикьси бяркъ бедиб. Илала неш Гьинд бинт ГIавф Маккала хIурматла хьунул адамтазирадси сарри. Ил Халид бин Валидла дудешла рузи сарри ва илала кIел рурси Идбагла ﷺ хьунри бетауртири.

 

Бусурмантала неш Маймунани исламлис ва бусурмантас халаси гIяхIдеш хиб ва лерилра гIямру Аллагьлизирад ﷻ урухкIули деркIиб. Илис ислам дин кьабулбарайчи Барра бикIутири. Илала нешгIебти рузби сабри: Зайнаб бинт ХIузайма - Идбагла ﷺ хьунул, Умм аль-Фазль  - Аллагьла Расулла ﷺ адавзи ГIяббасла хьунул, Асма бинт Умайс - ЖагIфар ибн Абу ТIалибла хьунул. Илди лебилра Идбагли ﷺ декIарбарили «адабчебти рузби» викIусири, чула даража хIясибли исламлис кумекбирни багьандан.

Барра акIубсири идбагдешлис 6 дус гьалар. Ил халариуцад динничила иргъанриуб. БалугълараибхIели иличи МасгIуд ибн Амр сукни вакIиб, ва илдани магьар дихьиб. Барра гьаман сунела халал рузи Умм аль-Фазльличи рашусири. Илини илдала дин цаибтачил барх кьабулбарибсири. Илини сарри ил динна аслубачил тянишрарибси. Илала мурул ГIяббаслира дигIянни ислам кьабулбарибси, Аллагьла Расуллис ﷺ кумекбарес багьандан.

Хайбарлизиб кабикибси дергълизиб бусурманти чедибикниличила аргъибхIели, Маймуна  разили хъули чаррухъун. Муруйс биалли ил гIяхIхIебизур, сенкIун ил бусурмантачи къаршисири. Ил хьунуй бусурманти гIеббурцни багьандан илизивад декIарикиб.

Ил манзил Аллагьла Расул ﷺ Мадинализивад Маккализи гIумра барес дураухъунсири. Кьурайшитунани иличила багьурли, къаршидеш чедаахъиб. Бусурманти ХIудайбия бикIуси мерличи баибхIели (Маккаличибад 25 км гьарахъси), илаб Аллагьла Расулла ﷺ бархкьябачил тIашбизур. СенахIенну кьурайшитунас илдачил бургъес дигулри. Ил анцIбукь «ХIудайбияла» вягIда бигьи таманбиубсири. Ил вягIда хIясибли, ит дуслизиб бусурманти гIумра дурахIеберкIили чарбухъес гIягIнитири. Илди ила чарбухъес биубтири чIянкIли дусла гIергъи, илхIелира Маккализиб 3 бархIицун кали.

Илди анцIбукьуни кадикайчи Барра кIинайс шери рякьун. Амма илала мурул вахъхIи агарли вебкIиб, ва ил гамъариуб. Илала уркIи бархьдешли шалабарилри. Илини ислам дин кьабулбариб ва Идбаглис ﷺ шери рукьес дигиаур. Илини сунела пикрумачила Умм аль-Фазль рузизи буриб. Илини биалли сунела муруйзи. ГIяббас Аллагьла Расуличи ﷺ ил пикри бархбяхъес вакIибхIели, Идбагли ﷺ сунела кьабулдеш багьахъур ва Баррачи сукни бархьиб.

Барра бинт аль-ХIарис сунела валриличи ариили лерли, иличи сукникьяна ракIиб. Илизи Аллагьла Расулла ﷺ пикриличила бурибхIели, ил разириуб ва сунела валри ва илала регI Идбагла ﷺ диъниличила буриб.

Аллагьла Расулли ﷺ ил шайчибси шадлихъ Маккализиб дураберкIес дигули хьалли, кьурайшитунани ихтияр хIебедиб, ва сунела бархкьябачил шагьар бархьбатахъес хъарбариб.

Идбаг ﷺ гьунчи дуравхъун ва Сариф бикIуси мерличи сабаибхIели илаб урдубяхъиб. Ила Маймуна кили, ил мерлаб шадлихъ дураберкIиб. ЦIикурлис мекъла савгъат кьяйдали 400 диргьам дедиб. ИлхIели сабри Аллагьла Расулли ﷺ илис Маймуна у бедибси, гIяраб мезличибад шурбаталли «талихIла, баракатла» ибси. Идбаг ﷺ иличи хъайчикайъни бусурмантас кIинали разиси анцIбукь сабри, сенкIун гьижралис гIергъи 7 дусла бухIнаб илди бегI гьалаб Маккализи абацIили, гIумра дураберкIес биубтири.

Мадинализи чарбухъунхIели, Маймунани Идбагла ﷺ хъулиб ва уркIилизиб мер баргес риуб. Ил мурул разиварес къайгъилизирри ва гьар секIайзир иличи лехIихъулри. ИтхIели ил 26 дус сарри риубси. Илини даим гIибадат бирулри ва имцIаси манзил мижитлизиб буркIулри, сенахIенну илини Идбагли ﷺ буруси аргъиб: «Дила мижитлизир дарибти дехIибала азирнали дурхъати сари цархIилти мижитуназир дарибтачир, ХIарамла мижит халхIебаралли».

Идбаг ﷺ зягIипикибхIели гьаланачи Маймуначив калунсири, гIур ГIяйшачив. Аллагьла Расулли ﷺ иш дунъя батурли гIергъира Маймуна мурталра гIибадатлизир сарри. Ил сунела хъулирад чIянкIли хIяж ва гIумра барес ахIи дурахIерухъун. Маймуна бинт аль-ХIарис гьижрала 51 ибил дуслизир ребкIиб. Ил зягIиприкибхIели, бебкIа гъамбикIниличила аргъиб ва Маккализирад аррукахъес буриб. Илди Идбагличил ﷺ цахIнабикибси Сариф мерличи сабаибхIели, ил ахиратла хъули аррякьун. Маймунани Аллагьла Расулличил ﷺ камти гIямру деркIили риалра, 76 хIядис нушачи даахъиб. ГIяйшани иличила буриб: «...Маймуна нуша-ургар бегIлара адабчертазирад ва динна кьяйдурти чедетаахъили дузахъутазирад ца сарри, ва илини тухумтала бархбасуни гIяхIил дихIутири».

 

 

Лаюса Юсуфова

2026-07-01 (МухIяррам 1448 д) №7.


Таяммум

Таяммум – шин агархIели яра илди чедетаахъили, гIягIниси тяхIярли дарес биркIантас зарал бетарухIели, шинна мерлар гIянжи дузахъни саби. Таяммум дарес хIяжатбиркур (чеббирар):   1.Дазала дарес шин агархIели (алав-гьалав сунени вявъибхIели тIама бакьеси мерлаб, 200 метрла радиусличир...


Пачас савгъатуни

Гьалабла замана левли уили сай ца пача. Илала биштIати аги, ил багьандан илини кьасбариб ятим урши варгили кIялгIялизив халаваахъес ва сунела мас-мулкла ва лебдешла букьур ветаахъес. Илини аргъиб ца биштIаси шагьарлизиб шел ятим урши хIербирули биъниличила ва илдазивад чи-биалра сунела букьур варес...


ВегIла улка багьандан цIахли саби

ИшбархIи дила белкIлизиб нуни ахъбурцисра, дила бекIлизибцун ахIи, бахъал цархIилтала бургазибра алкIуси суал. Абдал ахIенси, гIядатла адам иличила пикрихIейкIес хIейрар. Ил суал жура-журала зягIипдешуназибад биштIати арабарес или арц учидяхъес кьасли телевидениелизирад чедиахъути передачабачила...


Нушала челябкьлали сабти илди мяхIкамбирехIе…

ГIергъиси замана гIулухъабала хIейгидизести адуцала лебтанилра хIясибдирули дургар. Сегъунти сари илди? ИшбархIи бахъалгъунти жагьил адамтани, школала бучIантани урези-хIяяагарли, чина-биалра тIашбизурхIели электронный тяхIярла папрусуни дитIикIули сари, цархIилван илдас вейпуни бикIули...


Суалти-жавабти

- Сегъуна сура бучIес гIяхIси убкIуси адамла мякьлаб? - УбкIуси адамла мякьлаб гIяхIсилизи халбируси саби «Ясин» сура бучIни ва «Ар-РагIд». Мисаллис, Дагъистайзиб имцIаливан «Ясин» сура бучIули бирар, хIятта «Ар-РагIд» сура бучIни мягIничебсилизи...