бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Варъа

Варъа

Варъа

Китайлизиб ва Египетлизиб варъа пайдалабирес жяв замунтазибад бехIбихьибтири. Ил жагадешла, жагьдешла ва бебкIаагардешла сихIрула муридешлизи халбирусири.

ГIялимтани кабизахъурли саби варъализир 70-йчирра имцIали пайдалати секIал лерли диъни, ва гьарил меличибад бучибси варъара декIарси биъни. ИмцIали пайдаласилизи, умусилизи ва мурисилизи халбирули саби дубуртала мер-мусаличибад, галгубачибад ва духълумачибад бучибси варъа. Илизир бекIлидиубти сари фруктоза, глюкоза, чакар, минералти, органическая кислота ва дахъал витаминтира.

Мирхъили бучибси варъализи чула ферментуни кадалтути сари, чулира беркала ашагьахъес кумекбирути. Мисаллис, амилазагъунти, суненира крахмал чакарличи шурбалтути, каталаза ва липаза, протеинти ва цархIилтира. Илдани адамла кьаркьайзирти зараллати бактерияби дубкIахъу.

Варъализирти пайдалати сагадешуни гьаннара гIялимтани гьаргдирули лебал. ГIягIниси тяхIярли бихIялли, ил заяхIебиубли чумал дус кавлуси саби, иличиб кесма бетхIерар, бактериябачи къаршити секIал лерни багьандан ва илизиб халаси кьадарла - 80 процент чакарла лебни багьандан. Ил шайчиб ил чумиздагличил мешуси саби, сунезирра бактерияби ва имцIаси чакарра хIедирути. Ил сабаблира варъа медицинализиб ва косметологиялизиб гьаман пайдалабиру.

Мирхъи адилкьанти бахъхIи хIербирни ва рахли ахIи зягIипхIебиркни кабизахъурли саби, илдани варъара букули, пыльцали ва бизити тIеманачилси умуси гьавара гьигьбирни багьандан.

Варъала бекIлибиубси лишан - дарман дирухIели, иличил дархдасунти вайти асурти хIедирни. Ил тяхIярли гIялимтани кабизахъурси саби варъали шахала дяхъурби булан сагъдирни.

Ишаб ца анцIбукь гьанбушес вирар. Чакарла изайчил зягIипси хьунул адамлис сегъунтилра дармунти дарили хьалли гIяхIдеш хIебиуб. Кьяшлизи шаха дикили, чархла диъ дебкIибхIели (гангрена) бетаурхIели, тухтуртани илис операция барес кьасбарибсири. Кьяш чеббяхъес гьалаб, умутлизибад бухъи, бареси кахIели, варъали дяхъурби дакибхIели, илди сагъдирандиубтири. Илкьяйдали илала кьяш арабиубсири.

Варъализир дахъал витаминтира микроэлементунира лерни багьандан, илини кьаркьайчи гIяхIси асар барахъес, ванати шиннизиб бацIахъили пайдалабируси саби. ТяхIувяхъибхIели, сурс-кьакьари изухIелира ниъличил ва чяйличил варъа пайдалабирахъес маслигIятбирули саби. Илкьяйдали варъаличил ингаляцияби даресра вирар.

Гиппократли варъала пайдаличила лукIули, сунела жузазиб варъали кьаркьа кьуват башахъниличила ва жагьбирахъниличила бурусири.

Варъали кьаркьа бузери ункъбируси ва руди умудирути сари. 2 чяйла кьулса савли шиннизир дацIахъили дуженая. Чимхъа-умхитIла изала биубли кислотность ахъбиалли, 200 мл. шинна ва 30 гр. варъала дархаили, дужес гIягIнибиркур, хурег беркес 2 сягIят гьалар. Кислотность гIяшси биалли, бара укес гьалаб бужуси саби.

Гьар бархIи 20-30 бархIила бухIнаб варъа букалли, кьаркьайзирти агъулати секIал дурадулхъан, холестерин гIяшбирахъу ва гемоглобин ахъбирахъу. Ил спортсментани ва декIси хIянчиличиб бузантани ахъли кьиматлабиру, кьаркьайс кьуват ва чеимцIати цIакьани лугни багьандан. ГIядатла чакарли холестерин имцIабирахъули ва цIерхьирахъухIели виалли, варъали сунезирти пайдалати микроэлементуни ва витамин лерни багьандан кьаркьайчи илгъуна асар хIебиру, гьатIира ургIебли, дулекIлизиб гликоген имцIабарили, илала бузери жигарчеббиру.

Ил тяхIярли варъали уркIила тумачи ва хьунул адамтала биркIантачи гIяхIла шайчиб асарбиру. Амма чакарла изала лебтас ва кьаркьай варъа чехIейсутас, ил балбиркуси ахIен. Ишаб бурес чебиркур сецад пайдаласи биаллира, варъа камси кьадарлизиб ва мяхIкамдешличил пайдалабирес гIягIниси саби.

БяхI хIядурбарибси – Н. ИсмягIилова

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

ГIергъиси манзил декIарбиркниличил дархдасунти дахъал суалти хьардиули сари. Илди баяндарес багьандан иш белкI гьалабирхьулра. ДекIарвикни – хьунуйчилти бархбасуни къябаъни саби дугьбачил, белкIличил ва мез хIедалусилис лишантачил. Ислам динни хъайчикабиъни цахIнаб хIербирнила вягIда кьяйдали...


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...