Рәҹәб ајы

Гәмәри тәгвимдә 12 ај вар вә онларын һәр бири илә өз тарихчәси бағлыдыр, һәр ајын өз хүсусијјәтләри вар. Белә хүсусијјәтләр Рәҹәб ајында да вар, һансы ки сыра сајы илә гәмәри тәгвимдә једдинҹидир.

Сиз билирсинизми, онун ады һарадан ҝөтүрүлүб, вә нә үчүн әрәбләр Рәҹәб ајыны мәһз белә адландырыблар? Мүсәлманлар Рәҹәб ајына чох еһтирам бәсләјирләр.О, һарам ајлардан биридир ки, онлар барәдә Аллаһ ﷻ мүгәддәс Китабда – Гуранда хәбәр вермишдир: “Һәгигәтән, гәмәри ајларын сајы ҝөјләри вә јери јаратдығы ҝүндән бәри Аллаһ-тәаланын китабына әсасән он икидир, онларын дөрдү (Рәҹәб, Зү-лгәдә, Зү-л-һиҹҹә вә Мүһәррәм) һарам ајлардыр ки, бу ајларда мүһарибә апармаг гадағандыр. Бу – Рәбби дининин ганунудур вә ону ләғв етмәк олмаз. Өзүнүзә зүлм етмәјин –бу ајларда саваша башламајын” (“әт-Төвбә” сурәсинин 36-ҹы ајәсинин мәнасы, тәфсир “әл-Мүнтәһәб”).

Әт-Тәбәри Гурана шәрһдә Ибн Аббасын сөзләрини ҝәтирир, һансы ки Мүтәал Аллаһын (“Өзүнүзә зүлм етмәјин”) сөзләрини изаһ едир: “Өзүнүзә бүтүн ајларда зүлм етмәјин. Сонра Бөјүк Аллаһ дөрд ајы ајырыб һарам етди, вә бу ајларда едилән ҝүнаһ чох-чох артыр, һабелә бу ајларда ҝөрүлән јахшы ишләр үчүн мүкафат да чох гат артыр”. Гатәдә дејир: “Бу һарам ајларда едилән зүлм ади ајларда едилән зүлмдән ағырдыр, һалбуки она (зүлмә) һеч вахт иҹазә јохдур, лакин Аллаһ-тәала истәдији шәраитләри уҹалдыр (тәрифләјир, јүксәлдир)....”. Рәҹәб ајы өз адыны һәлә Исламдан әввәлки дөврдә алмышды, онунла бағлы ки, ону о вахт артыг тәрифләјирдиләр, уҹалдырдылар. “Рәҹәбә” әрәб дилиндән тәрҹүмәдә “тәрифләмә, ҝөјләрә галдырма” демәкдир. Бу ајы Мүһәммәд Пејғәмбәрин ﷺ әҹдады – Мүзәр бин Нәзәрин башчысы олдуғу әрәб тајфасы илә бағлајырдылар. Рәҹәб ајынын тәрифләнмәсиндә диҝәр әрәбләрдән фәргли олараг мәһз бу гәбилә сечилирди. О ки галды диҝәр әрәб тајфаларына, онлар, бәзән, башланмыш мүһарибә вә мүнагишәләри дајадырмамаг үчүн Рәҹәб ајыны башга ајлара кечирирдиләр. Бундан савајы, бу ајын даһа бир сыра диҝәр адлары да вар. Онлардан бәзиләрини ҝөстәрәк:

1. Рәҹәб - чүнки ону ҹаһилијјәт дөврләриндән тәрифләјирдиләр.

2. Әл-Әсәм (Кар) – чүнки бу ајда мүһарибәләри сахлајырдылар, саваш, дава сәси, силаһ ҹинҝилтиси вә көмәјә чағыран һарајлар ешидилмирди.

3. Әл-Әсәб (Төкән) – чүнки Мәккәли бүтпәрәстләр тәсдиг едирдиләр ки, рәһмләр, мәрһәмәтләр, шәфгәтләр бу ајда хүсуси тәрздә төкүлүр.

4. Рәҹм (Дашла вуран) – чүнки шејтанлар бу ајда говулурлар.

5. Әл-һәрәм (гәдим) – чүнки ону Мүзәр бин Нәзәр дөврүндән тәрифләјир, уҹалдырдылар.

6. Әл-Мүгим (Јашајан) – чүнки онун јасаглығы (һарамлығы) вә сајылмасы (еһтирамы, пәрәстиши) ләғв олунмамышды, вә о, һарамлардан бири һесаб олунмагда давам едир.

7. Әл-Мүлја (Уҹалдылмыш) – чүнки о, диҝәр ајлар арасында уҹалдылмышдыр.

8. Мәнсәл-үл- Әсиннә (Уҹлуглары чыхардан) – чүнки әрәбләр өз охларынын уҹлугларыны чыхарырдылар, бунунла ајын һарам олмасыны ҝөстәрирдиләр.

9. Мәнсәл-үл-Әл (Силаһы гојан) – чүнки бу ајда мүһарибәләри дајандырырдылар.

10. Әл-Мүбриу (Һәр бир мәсулијјәти ҝөтүрән) – чүнки әҝәр кимсә бу ајда мүһарибәләри гадаған етмәсәјди, онда онун үнванына зүлмә вә ријакарлыға гадаған ҝөтүрүлүрдү.

11. Әл-Мүгәшгиш (Фәргләндирән) – чүнки бу ај ҝәләндә ҹаһилијјәт дөврләриндә динә риајәт едәни вә етмәјәни фәргләндирмәк олурду.

12. Әл-Атирәт (Гурбан кәсмә ајы) – чүнки мәһз бу ајда бүтпәрәстләр өз сәнәмләринә (бүтләринә) һејваны гурбан кәсирдиләр.

13. Әл-Һарам (Гадаған) – чүнки бу ајда зоракылыг, мүһарибәләр вә мүнагишәләр гадаған олунмушдур.

АБДУЛЛА МҮСЛИМОВ