Бир аиләни мәһвә апаран дөрд шеј
Биз тез-тез ҝәнҹ нәсли јүксәк әхлаги вә мәнәви руһда бөјүтмәк һаггында тамамилә әсаслы вә актуал (әһәмијјәтли) чағырышлар ешидирик. Ушаглар – бу ҝүнүмүз вә ҝәләҹәјимиздир. Ушаглар – бизим һәр шејимиздир.
Бүтүн бунларын зәмининдә аз јох, даһа чох дәрәҹәдә јенидән тәрбијәләндирмә вә аилә һәјатына һазырлыға еһтијаҹы олан валидејнләр көлҝәдә галыр. Мәктәб јахуд али мәктәб мүәллими вахташыры ихтисасыны јениләшдирмә курслары кечир вә өзүнүн пешә јаралығыны тәсдиг едир. Ејни илә валидејнләр аилә дәјәрләри курслары кечмәли вә өз шәхси нүмунәси әсасында бу дәјәрләри артырмалыдырлар. Әкс тәгдирдә белә аиләләр башга шејләри артыра биләр – бошанма сајларыны – вә белә тәнтәнәли вә бајрамсајағы башлананы өз әли илә дағыда биләр. Динҹ, сакит аилә һәјатыны нә поза биләр? Аиләни ифласа ҝәтириб чыхардан дөрд шеји мүзакирә едәк.
Әр-арвад арасында һармонија (ујғунлуг) олмамасы
Аилә аһәнҝдарлығыны, уғур кими, гујруғундан тутмағы баҹармаг лазымдыр. О, бош јердә әмәлә ҝәлмир, ону мәгсәдјөнлү јаратмаг лазымдыр. Вә буна илк аддым – һәјат јолдашы сечмәкдир. Әр (арвад) сизә идеолоҝија (мәфкурә) вә әгли (зеһни), мәнәви вә мадди ҹәһәтдән јарашмалыдыр (мүнасиб олмалыдыр). Әҝәр бу гајда позулубса вә адамлар бәхтәбәхтә үмид олуб аилә гурурларса, онда, бир гајда олараг, һеч нә алынмыр вә нәтиҹәдә биз сынмыш (дағылмыш) талеләр, ағыр бошанма иши (просеси) вә әзаблы јоллар әлдә едирик. Бу факта мәсҹидләрә вә Шәриәт мәһкәмәләринә мүраҹиәт статистикасы да ҝөстәрир. Бәлкә бу, бајағы сәсләнәр, амма әҝәр әзаб чәкмәмәк оларса, нә үчүн әзаб чәкмәли?
Физиоложи тәмин олунмама (ҹисмани мәмнунијјәтсизлик)
Бу, аһәнҝдарлыг (һармонија) мәсәләсинә аиддир. Бәли, бу, инҹә вә мүәјјән дәрәҹәдә ҝизли, мәһрәм, мүәммалы мөвзудур. Һәр аилә ҹүтлүјү дә аилә психологуна гәбула јазылмаз, чүнки менталитет беләдир, олмаз. Лакин ҹисмани әлагәләр вә физиоложи јахынлыг аилә конструксијасынын ән ваҹиб (әһәмијјәтли) елементидир (һиссәсидир). Доктор Франк Гајерүд гејд едир: “Мүасир тәдгигатлар ҝөстәрди ки, бошанмаларын чохунун сәбәби ҹисми әлагәләрдә аһәнҝдарлығын олмамасыдыр”. Доктор Һамилтон исә даһа да артыг әминликлә әлавә едир: һәр уғурсуз никаһын архасында ҹисми (мәһрәм) әлагәләрдә проблемләр ҝизләнир. Әҝәр ҹисми јахынлыг нормаллашдырылмышдырса, аилә ҹүтлүјү һәр ҹүр диҝәр чәтинликләрин өһдәсиндән ҝәлмәјә һазырдыр”.
Тәһгир
Демәк олар ки, гадына һәгарәтли вә алчалдыҹы мүнасибәт – нәсә узаг кечмишдәндир, тахтда бир мүстәбид (залым һөкмдар) диҝәри илә дәјишән, ҹәмијјәт исә ағалара вә гуллара бөлүнән замандан. Бу ҝүн вәзијјәт әсаслыҹа дәјишсә дә, гадын издиваҹда (никаһда) бәзән өзүнү зәиф, һүгугсуз вә сыхышдырылмыш (мәһдудлашдырылмыш) ҹинс һисс едир. Гадын тәкҹә ҹисмани (бәдән) әзабларына дејил, мәнәви зоракылыға да – истеһза, ришхәнд, әлә салма вә тәһгирә дөзмәли, таб ҝәтирмәли олур. Белә налајиг вә инсан симасына јарашмајан рәфтар аилә телләринин мөһкәмлијинә мәнфи тәсир ҝөстәрир вә нәтиҹә етибары илә аиләнин парчаланмасына ҝәтириб чыхарда билир.
Касыблыг
Сизләрдән кимсә бу сәбәби о гәдәр ајдын һесаб етмәјә биләр вә һәтта өз нөгтеји-нәзәринин тәсдиги үчүн чохлу мисаллар ҝәтирә биләр. Санки, пулун буна дәхли, јохсуллуг, касыблыг – гүсур, ејиб вә диагноз дејил. Бәли, касыб аиләләр һәр бир диҝәр аиләдән даһа мөһкәм ола биләр, јохсул аиләләрдә әр-арвад дишләрини гыҹајараг јашаја, бирбириндән јапыша вә өз өмрүнү баша вура билирләр. Анҹаг һамы вә һәр вахт белә јашаја билмир. Чохлу бәрәкс (зидд, әкс) мисаллар ҝәтирмәк олар ки, арвад әринин ҹаныны боғазына јығараг касыблыға ҝөрә һәмишә ону данлајыр. Һәм дә бу о һалдыр ки, һәрәнин өз һәгигәти вар – арвад истәјир ки, фираван јашасын вә еһтијаҹы олмасын, әри исә ја истәмир, ја да баҹармыр, ја да һәм бу, һәм дә о бири. Һәр аилә дә белә психоложи тәзјигә давам ҝәтирә билмир, вә ҝүнләрин бириндә аилә адланан бу барыт чәлләји партлаја биләр.
Нәтиҹә әвәзи
Бу сәбәбләрә алкоголдан (спиртли ичкиләрдән) суи-истифадә, әрарвад вәфасызлығы вә хәјанәти (сатгынлығы) әлавә етмәк олар. Лакин бу, тәәссүфләр олсун ки, сәбәбләрин јалныз аз сијаһысыдыр. Һәр аиләнин өз тараканлары (мәтбәхгурдлары) вә өз фәрди парчаланма сәбәбләри вар. Әҝәр чох истәсән, аилә һәјатына нөгтә (сон) гојмаг үчүн чохлу сәбәб тапмаг олар, лакин суал олунур, белә истәк нә үчүндүр? Фәлсәфи суалдыр? Хејр, практик вә һәјати...
МУРАД ҺЕЈДӘРБӘЈОВ
