Аслияб гьумералде

Къокъабго баян

Къокъабго баян

Инсанияталъул тарихалда бусурбабазе МухӀаммад авараггӀан ﷺ кӀвар бугев чи вижичIо. Гьесул гӀумру ккола дунял-гIалам бижиялдаса Аллагьасул ﷻ мурад тIубай, яхӀ-намус берцинаб гIамал-хасияталъул камиллъи, муъминзабазе нух бихьизаби. Къуръаналда абуна: «ГӀаламалъего рахIмат», - абун. Гьесул рукIа-рахъин лъугьана ритӀухъаб гӀумруялъе мисаллъун.

 

 

Гьев ﷺ гьавуна 571-абилеб соналъ Маккаялда, пилалъул соналъ. Гьев ﷺ ккола Гьашим абураб кьибилалъул, Къурайш абураб тухумалдаса. ГьитIинаб къоялъго бесдал хутIун (эмен гьесул ﷺ хвана гьев жеги эбелалъул ургьив вукIаго, эбел – гьес анлъго сон бараб мехалъ) гьесул тIалаб гьаби тIаде босана кIудияв эмен ГIабдулмутIалибица, хадуб - имгIал Абу-ТIалибица. Жиндир берцинаб гIамал-хасияталъ, вукIа-вахъиналъул гьайбатлъиялъ гIолохъанал соназго гьесие маккаялъулаз кьун букIана «ал-Амин» (божилъи бугев, хиянат гьабуларев) абураб тIокIцIар.

40 сонил ригьалда, ХIираъ абураб Маккаялда аскIоб бугеб нохъода Аллагьасул ﷻ махлукъатазул пикру гьабун гIибадаталда вугелъуб, ЖабрагIил малаик вачIун, гьесухъе рещтIана Аллагьасдасан ﷻ тIоцебесеб вахIю. Гьесул ﷺ авараглъиялда тIоцебе божарал ккола: лъади Хадижат, вацгIал ГIали ибну Абу-ТIалиб, гIагарав гьудул Абубакар. Хадуб, 13 соналда жаниб, гьес ﷺ Маккаялъул гIадамал ахIана Аллагь ﷻ цо гьавун исламияб диналде, хIехьезе ккана захIмалъигун гIакъуба.

622 соналъ, Аллагьасул ﷻ рахъалдасан изну щун, Аварагас ﷺ гьабуна Мадинаялде гьижра. Гьеб лъугьа-бахъин ккана гьижрияб абун исламияб рикIкIен байбихьиялъе аваллъун. Хадуб, Мадинаялда бана тIоцебесеб мажгит, гIуцIана бусурбабазул уммат, байбихьи лъуна исламияб пачалихъалъе.

Мадинаялда Аварагасухъе ﷺ рещтIана социалиялгун правовиял гьоркьорлъаби низамалде ккезарулел гIемерал аятал.

23 соналда жаниб Аварагас ﷺ гIадамазухъе щвезабуна Аллагьасул ﷻ амру-нагью, тIадкъаял, вахIю – Къуръан. Къо-лъикI гьабиялъулаб хIежалда гьабураб Аварагасул ﷺ вагIза лъугьана тIолалго бусурбабазе васиятлъунги. Аварагас ﷺ панаяб дунял тана 63 сон бараб мехалъ, Мадинаялда. Гьес ﷺ нахъе тана кIудияб бечелъи – миллионал гIадамал цолъизарун данде гьарураб дин-ислам.

Аллагьас ﷻ Къуръаналда абун буго (магIна): «Аллагьасул ﷻ расуласулъ ﷺ нужее букIана берцинаб мисал», - абун. Гьесул ﷺ нух лъазабиялъулъ нилъеда батула гIумруялъулъ дандчIвалел суалазе жавабал ва берцинаб тIабигIат-гIамалалда гIумру тIамиялъе цебехъанлъи.

Аллагьас ﷻ тавпикъ кьеги нилъее гьесул ﷺ нух ккун хьвадизе ва ахираталда гьесул ﷺ шапагIат щвараздасаги гьареги! Амин!

 

МухIаммадгIариф Къурбанов

2026-06-15 (МухIаррам 1448 с.) №12.


Сундуего дару

Садакъа ккола бищун лъикIал гIамалазул цояб. Гьеб кьеялдалъун инсан ТIадегIанав Аллагьасде гIагарлъула ва дунялалдаги ахираталдаги кири щола. Аварагас ﷺ абуна: «Бащдаб чамасдакIалдалъунгIаги цIуне цIаялдаса», - ян. ЧамасдакIалъул гьитIинабго кесекалъ чи жужахIалъул цIаялдаса хвасар...


Нужее баяналъе

Къуръан щиб моцIалъ рещтIараб? – Рамазан моцIалъ. Муса аварагасул вазир щив вукIарав? – Гьарун (сура «ТIагьа», аят 29). Къуръаналъул магIна щиб? – «ЦIале» абураб. Бищун кьучIаб хIадисазул тIехь щиб? – Бухари. Къуръан абураб...


Бакъ: гьудулищ, тушманищ?

Хъизамалъул, рукъалъул ургъалабазул цӀураб заманалда руччабазда кӀочон тола жидерго тIалаб-агъаз гьабизе. Нилъер берцинлъиги сахлъиги ккола ТӀадегӀанав Аллагьасул сайгъат ва гьел цӀунизеги ккола.   Нилъер гӀумруялда жаниб кӀудияб бакӀ ккола бакъул нуралъ. Гьелъ кумек гьабула черхалъе, лугбал...


Суал-жаваб

Щал аварагзабазухъе Аллагьас ﷻ тIахьал рещтIарал? Аллагьас ﷻ аварагзабазухъе рещтIарал тIахьазул къадар 104-ялде бахуна, гьезда гьоркьоса 100-яб буго гурараб кагътил мисалалда (свиток) рещтIараб. ХутIараб 4-яб ккола тIехь. Гьезул щибаб букIана цебе рещтIараб ритIухъ гьабулеб ва жидехъе рещтIунеб...


Авараг ﷺ кинав вукIарав…

Нилъеца гьаб дунялалда гьабуралъул ахираталде босулелдасан буго гьабураб гIамал. Гьелъ, МухIаммад аварагасул ﷺ умматалдаса нилъги гьарун ругелъул, щивас пикру гьабуни рекъараб буго Аварагасул ﷺ гIамалалда релълъараб чан гIамалдай дица гьабулебин абураб жо. ХIадисалда буго инсанасул жаназа нухда...