Гьикъизе нечараб бицине намусаб
ХIинкъаби кьолел руго
Дир росас гьоркьоса къотIичIого хIинкъаби кьолел руго ратIалъизе ругинги абун. Гьев нахъе къаларо лъималазда цеве дун какизеги. Гьес гIемер абула дун эбел-инсухъе йитIизе йигин «цIидасан тарбия кьезе». Дун свакан йиго гьесул къул-къудиялдаса. Росасул гьоркьоса къотIичIого гьарулел бадирчIваязда щиб дица гьабилеб?
З., МахIачхъала
ГIалимчиясул жаваб
Щивав росас лъадулгун гьоркьоблъи жиндирго къагIидаялъ гIуцIула. Амма ракIалда чIезабизе кIвар бугеб жо ккола: гьеб рахъалъ илагьиял тIадкъаязе мутIигIлъуларев вуго жиндирго напсалда хадув унев чи.
Цо-цоял чIухIула жидерго "бахIарчилъи" ва къуват бихьизабун, бокьараб ахIвал-хIалалда нуцIа бихьизабизе кIолеблъи лъадуда ракIалде щвезабизе кIвеялдаса. Цогидаз, гьелъул гIаксалда, лъадуе тIубараб эркенлъи кьун, жидеего бокьараб гьабизе рес кьола.
Щибаб масъала бичIчIизе ккани, киналго ахIвал-хIалал мухIкан гьаризе ккола, кIиябго рахъалъухъги гIенеккун. Гьедин гьабун гурони мухIканаб жаваб кьун бажаруларо.
Дур росас лъималазда цебе бадибчIвай гьабиялъулъ щибго квешлъи гьечIо, гьесул гьедин гьабизе тIубараб ихтияр букIиналъ. КIвар бугеб жо ккола гьес гьеб кинаб къагIидаялъ гьабулеб бугебали лъай. Гьелдалъун гьес мун инжит ялъуни гIодоегIан гьаюлей йигони, гьеб бегьулеб жо гуро, щайгурелъул, эбел-эмен ккола лъималазе мисалаллъун, гьединаб тарбия кьейги къабул гьабизе бегьуларо.
Бихьинчияс гIемер ракIалде щвезабулеб мехалъ, жинца гьей эбел-инсухъе «цIидасан тарбия кьезе» йитIизе йигин абун, гьелдалъун гьес бихьизабула жиндирго загIиплъи, щайгурелъул гьес нугIзабазда цебе дур инсуе рагIи кьун букIиналъ дур ургъел гьабизе бугин абун. Гьесда тIадаб ишалда гъорлъе уна дуе ризкъи кьей гуребги, дуе букIине кколеб тарбия кьейги ургъел гьабиги.
Аллагьасул Аварагас ﷺ абуна: «Нужер щивав вехь вуго, нужер щивас жиндирго рехъадул жавабчилъи тIаде босула», - ян. (Бухари, Муслим).
Росасда тIад букIуна лъадул ва лъималазул жавабчилъи. Ва гьеб жавабчилъи гьесда тIадкъан буго ТIадегIанав Аллагьас. Бокьараб мехалда гьеб жавабчилъиялдаса инкар гьабизе бегьулин абун чIухIи унго-унгояв бусурбанчиясе рекъараб гьечIо.
Дица нужее насихIат гьабула сабру гьабеян, ТIадегIанав Аллагьасда ﷻ гьаре, нужер лъималазул эмен, дур рос ритIухълъиялъул нухде вачеян. ТIадегIанав Аллагь ﷻ гIемер ракIалде щвезаве, гьесул киналго амраби тIуразаризе хIаракат бахъе, росасул квешаб гIамал-хасият букIаниги, гьесие мутIигIлъе, гьебги гьабе Халикъ ﷻ рази гьавиялъе гIоло.
Психологасул жаваб
Гьесда ракIалде кколеб батила дуда тIад жиндир асар гьечIин, гьединлъидал гьес дуде тIадецуй гьабизе байбихьула, дуда тIад кверщел гьабизе хIаракат бахъула.
ХIаракат бахъе росасда парахатго гьикъизе, мухIканго щиб гьесие бокьилеб гьоркьоблъиялда ва хьвада-чIвадиялда хисизабизеян. Биччанте гьес кинабго абизе. Цинги ургъе хIакъикъаталдаги щиб лъикIлъизабизе бегьулебин абураб масъалаялда тIад. Аслияб жо ккола гара-чIвари гьаби, хабар дагIба-рагIиялде сверизабичIого тей.
Гьединго, бичIчIулеб буго дур росасе бокьун букIин гьев рагIизе ва гьесул пикруялъул адаб гьабизе. Цо-цо мехалда гьединал гIадамал хIереналлъун лъугьуна жидерго рагIабазухъ гIенеккулел рукIин лъараб мехалда.
Щибаб гIайибчIваялде данде гьебсагIатго кIалъачIого, хIаракат бахъе гIодойги чIун гIенеккизе ва гьес бицунеб жо бичIчIулеблъи бихьизабизе. Гьелъ, гIемерисеб мехалда, кумек гьабула хIалуцин бигьалъизабизе.
Ахиралдаги абила, гьабсагIа-талда дуе кIвар бугеб жо ккола гьесул гIарзазул гуребги, дурго хIакъалъулъги пикру гьаби. Дурго божилъиялъул ва дурго жанисеб хIалалъул ургъел гьабе. Инсанасул ракIчIей ва парахалъи цIикIкIараб мехалда, гьоркьоблъиги лъикIлъула.
